Οι έντονες βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών και τα επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά επεισόδια στην Αττική επαναφέρουν με οδυνηρό τρόπο ένα γνώριμο ερώτημα: γιατί το λεκανοπέδιο πλημμυρίζει σχεδόν κάθε φορά που βρέχει δυνατά; Το πρόσφατο περιστατικό στο ρέμα της Πικροδάφνης, με σοβαρές ζημιές σε υποδομές και ανησυχία στους κατοίκους, ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις χρόνιες αδυναμίες του συστήματος αντιπλημμυρικής προστασίας.
Όπως επισημαίνουν επιστήμονες, το πρόβλημα δεν είναι απλώς «πόσο βρέχει», αλλά πώς είναι δομημένη η ίδια η Αττική και πόσο απροετοίμαστη παραμένει απέναντι στη νέα κλιματική πραγματικότητα.
Ρέματα σε ασφυξία και υποδομές άλλης εποχής
Η υδρολόγος Δρ. Ελισάβετ Φελώνη εξηγεί ότι το φαινόμενο της Πικροδάφνης δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά σύμπτωμα ενός δομικού και διαχρονικού προβλήματος. Οι αντιπλημμυρικοί αγωγοί και τα έργα απορροής έχουν σχεδιαστεί με βάση δεδομένα παλαιότερων δεκαετιών, όταν οι βροχοπτώσεις ήταν σαφώς λιγότερο έντονες και συχνές.
Σήμερα, ακόμη και βροχές με μικρή «περίοδο επαναφοράς» – δηλαδή φαινόμενα που θεωρούνται στατιστικά συνηθισμένα – είναι αρκετές για να προκαλέσουν πλημμύρες. Η εκτεταμένη τσιμεντοποίηση, η έλλειψη ελεύθερων χώρων και η αυθαίρετη δόμηση έχουν στερήσει από τα ρέματα τον φυσικό τους χώρο, μετατρέποντας δρόμους και συνοικίες σε αυτοσχέδιους χειμάρρους.
Ρέματα όπως της Εσχατιάς, του Ποδονίφτη, του Σαρανταπόταμου, του Χαλανδρίου και της Πικροδάφνης βρίσκονται πλέον υπό διαρκή πίεση, καθώς διασχίζουν πυκνοδομημένες περιοχές χωρίς περιθώρια εκτόνωσης.
Η «επίθεση» της βροχής και η «άμυνα» του εδάφους
Ο καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου ASSIST του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Δημήτρης Εμμανουλούδης, τονίζει ότι κάθε πλημμύρα είναι αποτέλεσμα δύο παραγόντων: της βροχόπτωσης (ένταση, διάρκεια, ραγδαιότητα) και του υποβάθρου που δέχεται το νερό.
«Το πόσο επικίνδυνη θα γίνει μια πλημμύρα δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος της βροχής, αλλά από το πώς θα κινηθεί το νερό στον χώρο και στον χρόνο», εξηγεί. Η γεωλογία, η μορφολογία, η βλάστηση και η υγρασία του εδάφους παίζουν καθοριστικό ρόλο. Το ίδιο ύψος βροχής μπορεί να προκαλέσει καταστροφή σε μια περιοχή και να μην αφήσει ίχνος σε μια άλλη.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, υπάρχει ένα σοβαρό κενό: ενώ υπάρχουν αξιόπιστα μετεωρολογικά δεδομένα, λείπει η συστηματική γνώση και παρακολούθηση του «υποβάθρου», γεγονός που καθιστά την εκτίμηση του κινδύνου ελλιπή.
Καμένα βουνά, μεγαλύτερος κίνδυνος
Ιδιαιτέρα απειλή για την Αττική αποτελούν και οι ορεινοί όγκοι που την περιβάλλουν. Οι επαναλαμβανόμενες δασικές πυρκαγιές έχουν αποδυναμώσει τη φυσική άμυνα των περιοχών αυτών. Ένα καμένο δάσος δεν συγκρατεί το νερό; αντίθετα, το αφήνει να κατεβαίνει με ταχύτητα προς τις κατοικημένες ζώνες, παρασύροντας φερτά υλικά και αυξάνοντας δραματικά τον πλημμυρικό κίνδυνο.
Οι ειδικοί μιλούν για ανάγκη συντονισμένης «συστράτευσης» παρεμβάσεων: μεγάλα έργα στους κύριους συλλεκτήρες, προστασία και αποκατάσταση των ορεινών περιοχών, αλλά και «πράσινες» λύσεις μέσα στις πόλεις, όπως διαπερατά υλικά, βιώσιμα συστήματα διαχείρισης όμβριων υδάτων και περισσότεροι ελεύθεροι χώροι.
Ψηφιακή πρόγνωση για να μην αιφνιδιαζόμαστε
Σημαντική ελπίδα δίνει και η ανάπτυξη του προγνωστικού συστήματος πλημμυρικού κινδύνου INACHOS, που δημιουργείται από το Εργαστήριο ASSIST του ΔΠΘ. Το σύστημα συνδυάζει σταθερά δεδομένα υποβάθρου με δυναμικά στοιχεία βροχόπτωσης και μπορεί να παρέχει ρεαλιστικές προβλέψεις έως και 72 ώρες, μετατρέποντας τα μετεωρολογικά δεδομένα σε χάρτες επικινδυνότητας.
Η καινοτομία του INACHOS έγκειται στο ότι δεν λέει απλώς «θα βρέξει», αλλά πού, πότε και πόσο επικίνδυνα αναμένεται να εξελιχθεί ένα φαινόμενο, ενισχύοντας ουσιαστικά την πρόληψη και την αξιοπιστία των προειδοποιήσεων προς τους πολίτες.
Η επόμενη νεροποντή δεν είναι μοιραία
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η τεχνολογία είναι πολύτιμο εργαλείο, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Ο σωστός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου, η προστασία των ρεμάτων και του φυσικού περιβάλλοντος και η συστηματική συλλογή δεδομένων είναι αυτά που θα κρίνουν αν η επόμενη δυνατή βροχή στην Αττική θα παραμείνει ένα φυσικό φαινόμενο ή θα μετατραπεί, για ακόμη μία φορά, σε καταστροφή.
*Φωτογραφία αρχείου
Δείτε επίσης:
