Με το Ιράν να φέρεται αποφασισμένο να πλήξει ακόμη και ευρωπαϊκές χώρες, όπως φανερώνουν τα όσα διαδραματίστηκαν το τελευταίο 24ωρο στην Κύπρο, επανέρχεται, δυστυχώς, το ερώτημα για το αν υπάρχουν στην Αθήνα και γενικότερα στην Αττική καταφύγια ή άλλες σχετικές υποδομές Πολιτικής Προστασίας, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση πολέμου.
Η απάντηση είναι ότι στην Αττική υπάρχουν δεκάδες υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια, τα περισσότερα από τα οποία κατασκευάστηκαν κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, η καταγραφή τους δεν είναι επίσημη, ενώ, όπως είναι -λίγο πολύ- αναμενόμενο, οι περισσότεροι από αυτούς τους χώρους δεν είναι πλέον λειτουργικοί.
Τα περισσότερα από αυτά, δηλαδή, έχουν καθαρά ιστορικό χαρακτήρα και δεν πληρούν τις σύγχρονες προδιαγραφές ασφάλειας.
Περίπου 200 καταφύγια
Σύμφωνα με παλαιότερες εκτιμήσεις, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε ολόκληρη την Ελλάδα διασώζονταν περίπου 200 δημόσια καταφύγια, πολλά εκ των οποίων βρίσκονταν σε κακή κατάσταση ή στο όριο της κατάρρευσης.
Αρκετά από αυτά, μάλιστα, διατηρούν έντονα τα σημάδια της Ιστορίας, όπως χαραγμένα συνθήματα, επιγραφές και παλαιό εξοπλισμό.
Τέτοια καταφύγια εντοπίζονται:
- στο κέντρο της Αθήνας (Λυκαβηττός, Αρδηττός, Κυψέλη)
- στον Πειραιά (Καστέλα, Προφήτης Ηλίας, Δραπετσώνα)
- στα Νότια Προάστια (Βούλα, Γλυφάδα)
- στην ανατολική Αττική (Ραφήνα)
Το περίφημο καταφύγιο της οδού Κοραή 4
Στο κτήριο της Εθνικής Ασφαλιστικής στην οδό Κοραή 4, κοντά στην Πλατεία Συντάγματος, και σε βάθος έξι μέτρων, έχουν κατασκευαστεί δύο από τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, τα συγκεκριμένα υπόγεια μετατράπηκαν σε φυλακές της Kommandantur, όπου κρατήθηκαν και βασανίστηκαν Έλληνες πολίτες.
Στους τοίχους σώζονται μέχρι σήμερα εκατοντάδες χαραγμένα μηνύματα, ονόματα και ημερομηνίες, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της περιόδου.
Το υπόγειο καταφύγιο στο Λυκαβηττό
Στον λόφο του Λυκαβηττού βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα καταφύγια της Αθήνας. Κατασκευάστηκε γύρω στο 1936 και εκτείνεται σε βάθος περίπου 100 μέτρων μέσα στον βράχο.
Διαθέτει:
- δύο εισόδους
- μεγάλες αίθουσες και διαδρόμους
- πολυβολεία
- χώρους εξαερισμού
- δεξαμενές
- τηλεφωνικό κέντρο (παλαιό)
Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στέγασε το Αρχηγείο Αντιαεροπορικής Άμυνας, ενώ σήμερα ανήκει στην υπηρεσία Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτων Αναγκών (ΠΣΕΑ).
Το καταφύγιο του Αρδηττού
Το καταφύγιο στον λόφο Αρδηττού χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους Γερμανούς και αργότερα από αντιστασιακές οργανώσεις.
Κατά τη μεταπολεμική περίοδο λειτούργησε ως βασιλικό καταφύγιο, γεγονός που γέννησε τον μύθο υπόγειας σύνδεσής του με τα ανάκτορα.
Καταφύγια σε Κυψέλη, Βούλα και Γλυφάδα
Στην Κυψέλη, σε πολυκατοικία που χτίστηκε το 1938, υπάρχει υπόγειο καταφύγιο χωρητικότητας 63 ατόμων, με κουζίνα, τουαλέτες και βοηθητικούς χώρους – ένα σπάνιο παράδειγμα ιδιωτικού αστικού καταφυγίου.
Στη Βούλα, στις εγκαταστάσεις του ΠΙΚΠΑ, εντοπίζεται ένα ακόμη καταφύγιο σε πολύ καλή κατάσταση, ενώ στη Γλυφάδα υπάρχει παρόμοιο, αλλά πλήρως εγκαταλελειμμένο.
Πειραιάς και Ανατολική Αττική
Στην Καστέλα σώζεται ένα ιδιαίτερο διώροφο καταφύγιο, ενώ στον λόφο του Προφήτη Ηλία Πειραιά υπάρχει μικρό αντιαεροπορικό καταφύγιο της ίδιας περιόδου.
Στη Ραφήνα, στον λόφο Οχυρό, διατηρείται ένα εκτεταμένο υπόγειο σύμπλεγμα στοών που κατασκευάστηκε από τους Γερμανούς το 1941 και παραμένει έως σήμερα σε εξαιρετική κατάσταση.
Παρότι η Αθήνα διαθέτει σημαντικό αριθμό ιστορικών καταφυγίων, δεν υπάρχει επίσημος, δημόσιος κατάλογος ενεργών καταφυγίων πολιτικής προστασίας.
