Η Κρήτη στο επίκεντρο της έρευνας
Ο λαγοκέφαλος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές προκλήσεις για τις ελληνικές θάλασσες, ιδιαίτερα για την ανατολική Μεσόγειο. Η παρουσία του στην Κρήτη είναι πλέον έντονη, με τους αλιείς να καταγράφουν ολοένα και περισσότερες εμφανίσεις του, προκαλώντας προβλήματα στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην καθημερινότητα της αλιείας.
Το ξενικό αυτό είδος έφτασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, με την εξάπλωσή του να ενισχύεται από την άνοδο της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων λόγω της κλιματικής αλλαγής. Στις ελληνικές θάλασσες, και ιδιαίτερα στην Κρήτη, ο λαγοκέφαλος αποτελεί πλέον ένα συχνό φαινόμενο, με σημαντικές επιπτώσεις.
Η καταστροφή αλιευτικών εργαλείων, ο ανταγωνισμός με τα αυτόχθονα είδη και ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία εξαιτίας της τετραοδοτοξίνης έχουν μετατρέψει την παρουσία του σε ένα σύνθετο περιβαλλοντικό ζήτημα.
Μέσα σε αυτή την εικόνα, οι επιστήμονες εξετάζουν έναν πιθανό φυσικό σύμμαχο: τη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα. Η καρέτα καρέτα φαίνεται να μπορεί να καταναλώσει λαγοκέφαλο, λόγω της αντοχής της στην τετραοδοτοξίνη, γεγονός που προκαλεί το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, ιδιαίτερα στην Κρήτη, όπου συνυπάρχουν σημαντικοί πληθυσμοί και των δύο ειδών.
«Γνωρίζουμε ότι οι χελώνες έχουν ανοσία στη τετραοδοτοξίνη και μπορούν να τραφούν με τον λαγοκέφαλο. Έχουν πανίσχυρα σαγόνια και η διατροφή τους περιλαμβάνει οργανισμούς με σκληρό κέλυφος», εξηγεί ο δρ. Νίκος Σημαντήρης από το MEDASSET (Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών). Έχουν εντοπιστεί υπολείμματα λαγοκέφαλου σε στομάχια ξεβρασμένων θαλάσσιων χελωνών, δείχνοντας ότι το είδος μπορεί να αποτελεί μέρος της διατροφής τους.
Η Κρήτη στο επίκεντρο της έρευνας
Η Κρήτη είναι από τις περιοχές όπου το φαινόμενο της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου είναι ιδιαίτερα εμφανές. Οι αναφορές από ψαράδες για παρουσία του είδους είναι πλέον συχνές, ενώ οι κρητικές θάλασσες φιλοξενούν σημαντικούς πληθυσμούς καρέτα καρέτα, προσφέροντας ένα πεδίο μελέτης για τους επιστήμονες.
Το ερώτημα είναι αν η παρουσία πολλών θαλάσσιων χελωνών μπορεί να επηρεάσει την εξάπλωση του λαγοκέφαλου. Αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι η καρέτα καρέτα μπορεί να τον καταναλώνει, οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανάγκη για περισσότερα δεδομένα σχετικά με το θέμα.
Ο δρ. Νίκος Σημαντήρης αναφέρει περιστατικά από την Τουρκία το 2019 και την Αίγυπτο το 2020, που καταγράφηκαν σε επιστημονική εργασία στο περιοδικό Frontiers in Marine Science. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία άμεση οπτική καταγραφή μιας θαλάσσιας χελώνας να κυνηγά έναν ζωντανό λαγοκέφαλο.
Ένας φυσικός σύμμαχος, αλλά όχι η μοναδική λύση
Η συμβολή της καρέτα καρέτα στην αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα από μόνη της. Η εξάπλωση του είδους σχετίζεται με παράγοντες όπως η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών και η υποβάθμιση οικοσυστημάτων.
Η υπεραλίευση έχει περιορίσει σημαντικούς φυσικούς θηρευτές, όπως ο ξιφίας και οι ροφοί, επιδεινώνοντας την κατάσταση.
«Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος από όλους μας είναι σημαντική για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου», τονίζει ο δρ. Νίκος Σημαντήρης. Η προστασία της θάλασσας και η διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων είναι βασικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική διαχείριση του ζητήματος.
«Η θαλάσσια χελώνα είναι σημαντικός βιοδείκτης της υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Χρειάζεται ψυχραιμία, σεβασμός στη θάλασσα και προστασία των οικοσυστημάτων μας», καταλήγει.
