Ο Νίκος Καρβέλας έχει γράψει μερικές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της Άννας Βίσση. Θα μπορούσε, όμως, θεωρητικά να της απαγορεύσει να τις ερμηνεύει στις συναυλίες της; Η απάντηση βρίσκεται στα πνευματικά δικαιώματα και είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, τα ονόματα της Άννας Βίσση και του Νίκου Καρβέλα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μουσικά. Πολλά από τα τραγούδια που καθόρισαν την καριέρα της δημοφιλούς ερμηνεύτριας φέρουν την υπογραφή του Νίκου Καρβέλα στη μουσική ή και στους στίχους.
Τι θα συνέβαινε, όμως, εάν ένας δημιουργός δεν επιθυμούσε πλέον ένας συγκεκριμένος καλλιτέχνης να ερμηνεύει τα έργα του;
Άλλο ο δημιουργός και άλλο ο ερμηνευτής
Το βασικό σημείο είναι ότι εκείνος που γράφει ένα τραγούδι και εκείνος που το τραγουδά έχουν διαφορετικά δικαιώματα.
Σύμφωνα με τον Ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, ο δημιουργός αποκτά με τη δημιουργία του έργου πνευματική ιδιοκτησία πάνω σε αυτό. Στο πλαίσιο του περιουσιακού του δικαιώματος περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, εξουσίες που αφορούν την εκμετάλλευση και τη δημόσια εκτέλεση του έργου.
Ο τραγουδιστής, από την άλλη πλευρά, διαθέτει συγγενικά δικαιώματα ως ερμηνευτής ή εκτελεστής καλλιτέχνης.
Επομένως, το γεγονός ότι ένα τραγούδι έχει ταυτιστεί επί δεκαετίες με τη φωνή της Άννας Βίσση δεν σημαίνει από μόνο του ότι η ίδια κατέχει και τα πνευματικά δικαιώματα της μουσικής ή των στίχων του.
Μπορεί λοιπόν ο Καρβέλας να της πει «δεν το ξανατραγουδάς»;
Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα.
Σε θεωρητικό επίπεδο, ο δημιουργός έχει σημαντικό έλεγχο στην εκμετάλλευση των έργων του. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αρκεί μια απλή δήλωσή του ώστε ένας τραγουδιστής να σταματήσει αυτομάτως να ερμηνεύει ένα τραγούδι.
Θα πρέπει να εξεταστεί το καθεστώς των δικαιωμάτων κάθε έργου ξεχωριστά.
Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχουν οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης που διαχειρίζονται τα σχετικά δικαιώματα και χορηγούν άδειες δημόσιας εκτέλεσης. Μπορεί επίσης να υπάρχουν μουσικοί εκδότες, συμβάσεις που έχουν υπογραφεί στο παρελθόν ή άλλοι συνδημιουργοί ενός τραγουδιού.
Κατά συνέπεια, το αν ένας δημιουργός μπορεί στην πράξη να εμποδίσει μία συγκεκριμένη μελλοντική δημόσια εκτέλεση εξαρτάται από το ποιος ελέγχει τα αντίστοιχα δικαιώματα και από τις άδειες και τις συμβάσεις που βρίσκονται σε ισχύ.
Τι γίνεται με τις παλιές ηχογραφήσεις;
Υπάρχει ακόμη μία σημαντική διάκριση.
Άλλο πράγμα είναι η Άννα Βίσση να ανεβαίνει σήμερα σε μία σκηνή και να ερμηνεύει ένα τραγούδι και εντελώς διαφορετικό η κυκλοφορία μιας παλιάς ηχογράφησης στο Spotify, στο YouTube, στο ραδιόφωνο ή σε CD.
Στην ηχογράφηση εμπλέκονται περισσότερα δικαιώματα: του δημιουργού της μουσικής και των στίχων, του ερμηνευτή αλλά και, ανάλογα με την περίπτωση, του παραγωγού της ηχογράφησης ή της δισκογραφικής εταιρείας.
Επομένως, ακόμη και μία διαφωνία μεταξύ δημιουργού και ερμηνευτή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορούν να αποσυρθούν από την κυκλοφορία όλες οι παλιές ηχογραφήσεις ενός τραγουδιού.
Η ιδιαίτερη περίπτωση Βίσση – Καρβέλα
Στην περίπτωση της Άννας Βίσση και του Νίκου Καρβέλα, οποιαδήποτε κατηγορηματική απάντηση θα απαιτούσε γνώση των συγκεκριμένων συμβάσεων και του τρόπου με τον οποίο έχουν παραχωρηθεί ή ανατεθεί τα δικαιώματα κάθε τραγουδιού.
Το βέβαιο από νομικής πλευράς είναι ότι η τεράστια καλλιτεχνική ταύτιση ενός τραγουδιού με έναν ερμηνευτή δεν καταργεί τα δικαιώματα του δημιουργού του.
Ένα τραγούδι μπορεί στη συνείδηση του κοινού να θεωρείται «τραγούδι της Βίσση», αλλά από πλευράς πνευματικής ιδιοκτησίας η μουσική και οι στίχοι παραμένουν έργα των δημιουργών τους, με τα δικαιώματα να ασκούνται σύμφωνα με τις συμβάσεις, τις άδειες και το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Συμπέρασμα: Ο Νίκος Καρβέλας δεν μπορεί απλώς με μία δήλωση να «σβήσει» τα τραγούδια του από το ρεπερτόριο της Άννας Βίσση. Ως δημιουργός, όμως, διαθέτει δικαιώματα πάνω στα έργα του και, υπό συγκεκριμένες νομικές και συμβατικές προϋποθέσεις, μπορεί να έχει λόγο ή να επιδιώξει περιορισμούς ως προς τη μελλοντική εκμετάλλευσή τους. Το τι ακριβώς θα μπορούσε να συμβεί στην πράξη κρίνεται ξεχωριστά για κάθε έργο και για κάθε μορφή χρήσης του.
