Η πρώτη δημόσια δήλωση του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, πραγματοποιήθηκε στις 12 Μαρτίου χωρίς την παρουσία του. Το μήνυμα του μεταδόθηκε μέσω της κρατικής τηλεόρασης από μια γυναίκα παρουσιάστρια, η οποία ανέφερε τους στόχους του να «εκδικηθεί το αίμα των μαρτύρων» και να διατηρήσει τις διόδους του Στενού του Ορμούζ κλειστές. Από την ημέρα εκείνη, η απουσία του από δημόσιες εμφανίσεις έχει ενισχύσει τις συζητήσεις γύρω από την κατάσταση του.
Μέχρι τώρα, δεν έχει γίνει γνωστή καμία επιβεβαιωμένη δημόσια παρουσία του, ούτε έχουν κυκλοφορήσει νεότερα βίντεο που να αποδεικνύουν ότι είναι ενεργά παρών. Οι εικόνες που διανέμονται έχουν προκαλέσει ακόμα περισσότερη σύγχυση, καθώς πολλές φαίνεται να είναι σκηνοθετημένες ή ψηφιακά επεξεργασμένες, γεγονός που ενισχύει τις θεωρίες για την κατάσταση της υγείας του.
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης
Σύμφωνα με την Wall Street Journal και ειδικούς της ιρανικής προπαγάνδας, μέρος του οπτικού υλικού που σχετίζεται με τον νέο ηγέτη έχει υποστεί επεξεργασία ή έχει δημιουργηθεί αποκλειστικά με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Ενδεικτική είναι η εικόνα του προφίλ του στο X, η οποία φαίνεται να έχει τροποποιηθεί από μια παλαιότερη φωτογραφία με εφαρμογές της Google.
Παράλληλα, παρατηρείται κάτι ασυνήθιστο: Σε κάποιες ιρανικές πρεσβείες λείπει το πορτρέτο του, αν και η παρουσία του ανώτατου ηγέτη είναι συνήθως εδραιωμένη σε δημόσιους και κρατικούς χαρακτήρες.
Ακόμα και με τις επίσημες δηλώσεις από την Τεχεράνη σχετικά με την επιβίωση και τη συνέχιση των καθηκόντων του Χαμενεΐ, οι ανησυχίες παραμένουν ζωηρές στο εσωτερικό της χώρας: Είναι τραυματισμένος; Μπορεί να ασκήσει εξουσία; Ή μήπως είναι νεκρός;
Πόλεμος, απώλειες και τραυματισμός
Η εκλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην ηγεσία ήρθε μετά τον θάνατο του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε κατά την πρώτη μέρα του πολέμου από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο συγκρότημα κατοικίας του. Η επίθεση αυτή είχε και άλλους θανάτους στην οικογένεια, όπως της συζύγου, της αδελφής και του ανιψιού του.
Αξιωματούχοι από διάφορες χώρες συγκλίνουν ότι και ο ίδιος τραυματίστηκε κατά την επίθεση, αν και δεν υπάρχουν σαφείς πληροφορίες για το πόσο σοβαρός είναι ο τραυματισμός του. Η διευθύντρια των εθνικών πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκάμπαρντ, δήλωσε ότι ο τραυματισμός του είναι σημαντικός και εκτιμά ότι έχει επιφέρει ταραχές στο εσωτερικό της ιρανικής κυβέρνησης.
Δύο Ιρανοί αξιωματούχοι παραδέχθηκαν σε ιδιωτικές συνομιλίες τον τραυματισμό του, αλλά τόνισαν ότι δεν υπάρχουν ζητήματα σχετικής ανικανότητας στην άσκηση της εξουσίας και ανέφεραν ότι παραμένει σε μυστική τοποθεσία για λόγους ασφάλειας.
Ποιος έχει πραγματικά τον έλεγχο
Εκτιμήσεις που δημοσιεύει η Jerusalem Post δείχνουν ότι, αν και ο Χαμενεΐ μπορεί να είναι εν ζωή, η εξουσία του δεν είναι απόλυτη. Η εξουσία φαίνεται να έχει μεταφερθεί στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο πιστεύεται ότι έχει καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις που λαμβάνονται.
«Πιο πιθανό είναι οι Φρουροί της Επανάστασης να τον ελέγχουν αντ’ αυτού», δήλωσε πηγή που είναι ενήμερη για την κατάσταση.
Ακόμη και αν συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, η επιρροή του δεν συγκρίνεται με αυτήν του πατέρα του, που είχε διατηρήσει έναν ισχυρό συγκεντρωτικό έλεγχο.
Μηνύματα ισχύος σε συνθήκες αβεβαιότητας
Σε μήνυμα για το Νέο Ετήσιο Περσικό Έτος, Νοβρούζ, που του αποδόθηκε, έγινε προσπάθεια να προβληθεί μια εικόνα σταθερότητας έναντι των πιέσεων. «Ο πόλεμος αυτός προήλθε από την ψευδαίσθηση ότι η εξόντωση των ηγετών του συστήματος και ορισμένων κομβικών στρατιωτικών αξιωματούχων θα οδηγήσουν σε φόβο και απελπισία», ανέφερε το μήνυμα που μεταδόθηκε μέσω αφηγητή στην κρατική τηλεόραση. «Όμως ο λαός έχει δημιουργήσει μια ισχυρή ασπίδα σε όλη τη χώρα».
Ωστόσο, η απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από την δημόσια ζωή συνεχίζει να προκαλεί επιφυλάξεις. Το Ισραήλ τον έχει ήδη συμπεριλάβει σε λίστα πιθανών στόχων, ενώ οι επιθέσεις κατά υψηλόβαθμων Ιρανών αξιωματούχων εντείνουν την αίσθηση ανασφάλειας στη χώρα. Ξεχωρίζει η δολοφονία του επικεφαλής εθνικής ασφάλειας, Αλί Λαριτζανί, λίγες μέρες μετά από δημόσια εμφάνισή του στην Τεχεράνη.
Μάχη εντυπώσεων
Η μειωμένη δημόσια παρουσία του Χαμενεΐ δεν είναι κάτι καινούριο, καθώς και πριν αναλάβει την εξουσία, διατηρούσε ένα χαμηλό προφίλ. Ήταν μόλις μία η συνέντευξή του το 2021 και το διαθέσιμο αρχειακό υλικό είναι περιορισμένο.
Για να καλυφθεί αυτό το κενό, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης προβάλλουν βίντεο χαμηλής ανάλυσης, όπου υποτίθεται ότι διδάσκει θρησκευτικά, προσπαθώντας να ανεβάσουν την αναγνωρισιμότητά του εντός της χώρας.
Ο αναλυτής Χαμιντρέζα Αζίζι από το Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Ασφαλιστικών Υποθέσεων αναφέρει ότι η επιλογή του δείχνει θεσμική συνέχεια. «Αντιπροσωπεύει την απόλυτη συνέχεια, όσο και αν φαίνεται μυστηριώδης. Για τους υποστηρικτές του καθεστώτος αυτό είναι θετικό, καθώς πιστεύουν ότι η κληρονομιά του Αλί Χαμενεΐ συνεχίζεται», τόνισε.
Αυτή τη στιγμή, η απουσία του έχει αποτελέσει αντικείμενο σάτιρας από τους αντιπάλους του, με βίντεο που έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη να δείχνουν υποστηρικτές να χειροκροτούν ένα αναρτημένο ομοίωμα του και να τον αποκαλούν «ο αγιατολάχ από χαρτόνι».
Συμβολισμοί και αφήγημα συνέχειας
Η στρατηγική επικοινωνίας του κράτους στηρίζεται πολύ σε συμβολισμούς, με αφίσες και βιογραφικά βίντεο να προσπαθούν να συνδέσουν τον νέο ηγέτη με τις επαναστατικές αξίες. Συχνά απεικονίζεται δίπλα στον πατέρα του και τον Ρουχολάχ Χομεϊνί, τον ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Χαρακτηριστική είναι μια μεγάλη πινακίδα στη βόρεια Τεχεράνη, όπου εμφανίζεται με θρησκευτική στολή σε πολεμικό σκηνικό, περιβαλλόμενος από αξιωματικούς των Φρουρών της Επανάστασης, δείχνοντας εκτοξευόμενους πυραύλους – μια εικόνα που τον συνδέει συμβολικά με τον Ιμάμη Αλί και τη μάχη του Χάιμπαρ.
Ο καθηγητής Πεντράμ Χοσρονετζάντ από το Western Sydney University εξηγεί ότι οι χειρισμοί αυτοί δεν είναι τυχαίοι. «Χρησιμοποιούν οπτικούς συμβολισμούς για να καθοδηγήσουν την κοινωνία σε μια περίοδο αβεβαιότητας. Το μήνυμα είναι: Αυτός είναι ο ηγέτης σας, ακόμα και αν δεν τον έχετε δει», τονίζει.
