Η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις Περιφέρειες, αλλά παρουσιάζει σημαντικές ανισότητες. Ενώ μεγάλα αστικά κέντρα και τουριστικοί προορισμοί διατηρούν ή αυξάνουν τον πληθυσμό τους, σε άλλες περιοχές της Περιφέρειας η κατάσταση είναι πολύ πιο δύσκολη, με τον πληθυσμό να μειώνεται ταχύτερα και το ηλικιακό προφίλ να γερνάει.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, η χώρα μας συνολικά έχει μικρότερο πληθυσμό σε σχέση με το 2011 και υψηλότερο μερίδιο μεγαλύτερων ηλικιών. Τα νησιά του Νότιου Αιγαίου και η Κρήτη σημείωσαν αύξηση πληθυσμού, ενώ άλλες περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία & Θράκη και η Στερεά Ελλάδα υπήρξαν σημαντικές μειώσεις.
Η απασχόληση και η οικονομική δραστηριότητα είναι καθοριστικοί παράγοντες για το πού ανθίζει ή παρακμάζει ο πληθυσμός. Επενδύσεις σε τομείς όπως ο πρωτογενής τομέας και η μεταποίηση μπορούν να ενισχύσουν την τοπική οικονομία.
Υπάρχουν και κοινωνικές αιτίες πίσω από τη μειωμένη γονιμότητα, όπως οι υψηλές απαιτήσεις για ανατροφή παιδιών και οι αλλαγές στις αξίες των νέων στην εργασία και τη ζωή. Κοινός παρονομαστής του προβλήματος είναι η γήρανση του πληθυσμού, η υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων και η μετανάστευση νέων προς τα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Η αποβιομηχάνιση, η αποδυνάμωση του πρωτογενούς τομέα και η περιορισμένη απασχόληση εντείνουν το πρόβλημα.
Το δημογραφικό πρόβλημα συνδέεται με οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα και απαιτεί στοχευμένες πολιτικές για να αναστραφεί η τάση μείωσης και γήρανσης του πληθυσμού.
Τέσσερις χαρακτηριστικές περιπτώσεις τοπικών κοινωνιών που βιώνουν οξεία πληθυσμιακή αποψίλωση λόγω έντονης δημογραφικής πίεσης είναι:
-
Αρκαδία: όπου το 2025 καταγράφηκαν 350 θάνατοι χωρίς καμία γέννηση, με την ερήμωση των χωριών να επιδεινώνεται μετά τη διακοπή λειτουργίας μεγάλων εργοστασίων.
-
Ιθάκη: με μείωση πληθυσμού αλλά προσπάθεια παροχής κινήτρων για νέους επαγγελματίες και διοργάνωση συνεδρίου για μικρά νησιά.
-
Γρεβενά: όπου η συρρίκνωση του αγροτικού τομέα έχει οδηγήσει σε φυγή κατοίκων, με πρόσφατες πολιτικές να στοχεύουν σε εγκαταστάσεις οικογενειών και αναπτυξιακές επενδύσεις.
-
Ευρυτανία: που αντιμετωπίζει μείωση πληθυσμού λόγω αστυφιλίας και ανεργίας, εφαρμόζοντας οικονομικά κίνητρα για επαγγελματίες, εκπαιδευτικούς και γιατρούς.
Η δημογραφική ανισότητα σχετίζεται άμεσα με την οικονομική δυναμική κάθε περιοχής, επισημαίνοντας την ανάγκη για στοχευμένες αναπτυξιακές παρεμβάσεις, ώστε να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και κίνητρα εγκατάστασης νέων οικογενειών. Το δημογραφικό είναι πολυπαραγοντική πρόκληση που αντανακλά βαθύτερες κοινωνικές και αναπτυξιακές ανισορροπίες.
