Η Βενεζουέλα αποτελεί μια χώρα πλούσια σε παραδόξα. Κρατά το μεγαλύτερο απόθεμα πετρελαίου στον κόσμο, φθάνοντας σχεδόν τα 303 δισεκατομμύρια βαρέλια, γεγονός που αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο των καθορισμένων παγκόσμιων αποθεμάτων.
Η γεωλογική της ενέργεια ενδυναμώνει τη θέση της υπερβαίνοντας χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν ή ο Καναδάς. Όμως, η πραγματική παραγωγή της παραμένει στο ναδίρ, παγιδευμένη πίσω από τεχνικά προβλήματα, κυρώσεις, κατεστραμμένες υποδομές και πολιτική αστάθεια.
Αυτό το χάσμα μεταξύ του πλούτου και της εκμετάλλευσής του είναι η βάση της ιστορίας – και το σημείο που οι μεγάλες δυνάμεις αρχίζουν να παρεμβαίνουν.
Εδώ είναι που εμφανίζεται η κινεζική στρατηγική. Από τις αρχές του 2000, το Πεκίνο είδε τη Βενεζουέλα όχι απλώς ως προμηθευτή ενέργειας, αλλά ως γεωπολιτικό κόμβο λόγω των αποθεμάτων και της θέσης της.
Οι διαδοχικές συμφωνίες – από τη Στρατηγική Συνεργασία του 2001 μέχρι την αναβάθμιση σε All-Weather Strategic Partnership το 2023 – δεν ήσαν τυχαίες. Έχουν δημιουργήσει έναν σταθερό πολιτικό και οικονομικό άξονα με το πετρέλαιο στο επίκεντρο.
Η ίδρυση του China – Venezuela Joint Fund το 2007 και η κορύφωση των συμφωνιών loans-for-oil το 2010 άλλαξαν τη φύση του αργού πετρελαίου από απλό εμπορεύσιμο προϊόν σε χρηματοπιστωτική εγγύηση και μέσο πολιτικής επιβίωσης.
Η Βενεζουέλα παρέλαβε ρευστότητα εκ των προτέρων και αποπλήρωνε σε είδος, μέσω ειδικών μηχανισμών που εκφεύγουν των δυτικών αγορών, ΔΝΤ και του αμερικανικού τραπεζικού συστήματος. Η PDVSA (κρατική εταιρεία πετρελαίου) λειτουργούσε ως ο κορυφαίος παίκτης αυτού του συστήματος, η οποία δεν ήταν απλώς μια εταιρεία, αλλά κρατικός μεσάζων χρέους και στρατηγικής.
Όταν η παραγωγή συρρικνώθηκε, η Κίνα δεν αποχώρησε. Αναπροσάρμοσε τις αποπληρωμές, προσέφερε τεχνική και ενεργειακή υποστήριξη και αποδέχθηκε οικονομικές επιπτώσεις, διότι το στοίχημα δεν ήταν μόνο οικονομικό. Ήταν η πρόσβαση στην μεγαλύτερη πετρελαϊκή δεξαμενή του κόσμου και η εδραίωση επιρροής στην καρδιά της αμερικανικής σφαίρας.
Εδώ επενέβησαν οι ΗΠΑ. Όχι για τον Μαδούρο ως φυσικό πρόσωπο ή λόγω νομικών αφηγήσεων περί «ναρκωτρομοκρατίας», αλλά επειδή είχε δημιουργηθεί ένα πλήρες σύστημα: χρήμα, ενέργεια, τεχνολογία, δορυφορικές υποδομές και πολιτικές παρεμβάσεις που καθιστούσαν τη Βενεζουέλα ανθεκτική στην αμερικανική πίεση.
Η επέμβαση και η σύλληψη του Μαδούρο δεν αποτελούσαν τιμωρία του καθεστώτος, αλλά αποδόμηση ενός συστήματος και προειδοποίηση.
Συνοπτικά, η Ουάσιγκτον δεν αντέδρασε σε μία συμφωνία, αλλά στο σύνολο των προηγούμενων συμφωνιών. Επέμβει για να αποτρέψει την εδραίωση των πραγμάτων.
Ο πλούτος της Βενεζουέλας
Η Βενεζουέλα κατέχει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ενεργειακής δεξαμενής πετρελαίου στον κόσμο, κάτι που της δίνει τη δυνατότητα να επιδράσει σημαντικά στην ενεργειακή ισορροπία μακροπρόθεσμα. Τα εκτενή αποθέματα πετρελαίου, σε συνδυασμό με φυσικό αέριο και κρίσιμα μέταλλα, την καθιστούν μια χώρα υψηλού γεωστρατηγικού βάρους – όχι μόνο σε ό,τι αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και σε όρους οικονομικής και βιομηχανικής αξίας. Παρ’ όλα αυτά, η ικανότητα εκμετάλλευσης αυτών των πόρων εξαρτάται από τεχνολογικές δυνατότητες, επενδύσεις, πολιτική σταθερότητα και πρόσβαση στις διεθνείς αγορές, παράγοντες που έχουν περιορίσει την παραγωγή και τις εξαγωγές μέχρι σήμερα.
Πόσες είναι οι πετρελαϊκές αποθήκες της Βενεζουέλας
- Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως.
- Ο συνολικός εκτιμώμενος όγκος είναι περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.
- Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 17-18% των παγκόσμιων αποδεδειγμένων αποθεμάτων.
Συγκρίσεις με άλλες χώρες
- Με τα περίπου 303 δισ. βαρέλια, η Βενεζουέλα ξεπερνά:
- Σαουδική Αραβία (περίπου 267 δισ. βαρέλια).
- Ιράν (περίπου 208 δισ. βαρέλια).
- Καναδά (περίπου 163 δισ. βαρέλια).
- Ηνωμένες Πολιτείες (περίπου 45 δισ. βαρέλια).
Ανεξάρτητα από αυτούς τους αριθμούς, η παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι σχετικά χαμηλή εξαιτίας τεχνικών προβλημάτων, κυρώσεων και υποδομών (συνήθως γύρω στο 1-1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, λιγότερο από 1% της παγκόσμιας παραγωγής).
Αλλοι κρίσιμοι ορυκτοί πόροι στη Βενεζουέλα
Η χώρα διαθέτει επίσης σημαντικά αποθέματα σε μεταλλεύματα και στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες:
Φυσικό αέριο
- Μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται, κυρίως σε θαλάσσιες περιοχές.
Χρυσός
- Σημαντικά αποθέματα χρυσού εντοπίζονται κυρίως στη νοτιοανατολική περιοχή της χώρας.
Μεταλλεύματα σιδήρου
- Η χώρα έχει μεγάλες ποσότητες σιδηρομεταλλεύματος, ιστορικά σημαντικές για την εξαγωγική δραστηριότητα.
Βωξίτης
- Υπάρχουν επίσης κοιτάσματα βωξίτη, απαραίτητης πρώτης ύλης για την παραγωγή αλουμινίου.
Ταντάλιο και νιόβιο (κολτάν)
- Σημαντικά κοιτάσματα κρίσιμων μετάλλων για ηλεκτρονικές εφαρμογές βρίσκονται στη Βενεζουέλα, αν και η εκμετάλλευσή τους είναι περιορισμένη και περιβαλλοντικά αμφισβητούμενη.
Διαμάντια
- Η χώρα φιλοξενεί κοιτάσματα διαμαντιών, συνήθως αλλουβιακά, που παρουσιάζουν σχετικά χαμηλή παραγωγή.
Η κινεζική διείσδυση στη Βενεζουέλα – 20 χρόνια συμφωνιών (Χρονολόγιο)
| Έτος | Συμφωνία / Γεγονός | Τομέας | Περιεχόμενο |
| 2001 | Στρατηγική Συμφωνία Συνεργασίας | Πολιτική | Θεμέλιο του πολιτικού άξονα Πεκίνο-Καράκας |
| 2005 | Συμφωνία Διαστημικής Συνεργασίας | Τεχνολογία | Πρόσβαση της Κίνας σε κρίσιμες υποδομές |
| 2007 | China-Venezuela Joint Fund (CDB-BANDES) | Χρηματοδότηση | Δάνεια ↔ πετρέλαιο |
| 2008 | VeneSat-1 «Simón Bolívar» | Τηλεπικοινωνίες | Τεχνολογική εξάρτηση από την Κίνα |
| 2010 (Απρ.) | Δάνειο ~20 δισ. δολ. («loans for oil») | Ενέργεια/Οικονομία | Κορύφωση χρηματοπιστωτικής διείσδυσης |
| 2010 (Αυγ.) | Large Volume Long Term Fund | Οικονομία | Μακροχρόνια δέσμευση αποπληρωμών |
| 2012 | VRSS-1 (δορυφόρος τηλεπισκόπησης) | Ασφάλεια/Δεδομένα | Έλεγχος εδάφους και πληροφοριών |
| 2014 | Comprehensive Strategic Partnership | Πολιτική | Ανώτατη θεσμική αναβάθμιση |
| 2015-2016 | Αναδιαρθρώσεις χρέους | Οικονομία | Σωσίβιο για το καθεστώς Μαδούρο |
| 2018 | Ένταξη στο Belt & Road Initiative | Γεωοικονομία | Κλείδωμα σε κινεζικό δίκτυο |
| 2021 | Ενεργειακές συμφωνίες (PDVSA) | Ενέργεια | Παράκαμψη κυρώσεων |
| 2023 | All-Weather Strategic Partnership | Πολιτική/Στρατηγική | Δέσμευση «παντός καιρού» |
| 2023 | International Lunar Research Station | Υψηλή Τεχνολογία | Συμβολική στρατηγική εμπιστοσύνη |
Ο παρακάτω πίνακας αποτυπώνει πώς το πετρέλαιο μετασχηματίστηκε σε εργαλείο χρηματοδότησης και γεωπολιτικής δέσμευσης Κίνας-Βενεζουέλας.
I. Οι πετρελαϊκές συμφωνίες Κίνας – Βενεζουέλας (Χρονολόγιο)
| Έτος / Περίοδος | Συμφωνία / Γεγονός | Περιεχόμενο | Σημασία |
| 2007 | China-Venezuela Joint Fund (CDB–BANDES) | Δημιουργία μηχανισμού δανείων με εγγύηση πετρελαίου. Αποπληρωμή κινεζικών δανείων μέσω αποστολών αργού από την PDVSA. | Πρώτη συστηματική αποσύνδεση από δυτικές αγορές κεφαλαίου. |
| 2008-2009 | Μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας αργού | Συμφωνίες για σταθερές ροές πετρελαίου προς την Κίνα. Δημιουργία joint ventures PDVSA-CNPC στην Orinoco Belt. | Η Κίνα «κλειδώνει» μερίδιο σε μελλοντική παραγωγή βαρέος πετρελαίου. |
| 2010 (Απρίλιος) | «Loans for Oil» (~20 δισ. δολάρια) | Μαζική κινεζική χρηματοδότηση με αντάλλαγμα μακροχρόνιες αποστολές αργού. Πληρωμές μέσω ειδικών λογαριασμών, εκτός κρατικού προϋπολογισμού. | Το πετρέλαιο μετατρέπεται σε νόμισμα και εργαλείο χρηματοδότησης. |
| 2010 (Αύγουστος) | Large Volume Long Term Fund | Επέκταση του μοντέλου oil-backed loans. Επιμήκυνση αποπληρωμών και αύξηση δεσμευμένων ποσοτήτων πετρελαίου. | Παγίωση σχέσης πιστωτή-οφειλέτη με ενεργειακή εγγύηση. |
| 2014 | Επανεπιβεβαίωση ενεργειακής στρατηγικής συνεργασίας | Σι και Μαδούρο επαναβεβαιώνουν ότι το πετρέλαιο είναι ο πυρήνας της διμερούς σχέσης. Νέες δεσμεύσεις για Orinoco και τεχνική υποστήριξη. | Πολιτική αναβάθμιση των ενεργειακών δεσμών. |
| 2015-2016 | Αναδιάρθρωση πετρελαϊκών αποπληρωμών | Η Κίνα αποδέχεται μειωμένες και καθυστερημένες αποστολές λόγω κατάρρευσης παραγωγής. Επιμήκυνση χρέους χωρίς ακύρωση συμβάσεων. | Επιλογή στήριξης καθεστώτος αντί καθαρά οικονομικής απόδοσης. |
| 2021 | Τεχνική και ενεργειακή στήριξη PDVSA | Παροχή τεχνογνωσίας, εξοπλισμού και ανταλλακτικών για τη διατήρηση στοιχειώδους παραγωγής υπό κυρώσεις. | Έμμεση υπονόμευση της αμερικανικής πολιτικής κυρώσεων. |
II. Πώς λειτουργούσαν στην πράξη οι πετρελαϊκές συμφωνίες
1. Το πετρέλαιο ως εγγύηση, όχι ως έσοδο
Η Βενεζουέλα δεν έπαιρνε πρώτα χρήματα για να πουλήσει μετά πετρέλαιο.
Εξέδιδε κεφάλαια προκαταβολικά και πληρωνόταν σε είδος (πετρέλαιο).
→ Αυτό:
- μείωναν την ανάγκη για αγορές ξένου νομίσματος,
- παρέκαμψαν δυτικούς χρηματοδοτικούς ελέγχους,
- αποσύνδεσαν τη χώρα από το ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα.
2. Σταθερές ροές, όχι αναγκαία τιμές αγορών
Οι ποσότητες πετρελαίου ήταν συχνά προκαθορισμένες, ανεξάρτητα από τις τιμές της αγοράς.
Η Κίνα εξασφάλιζε μακροχρόνια ενεργειακή ασφάλεια, ενώ η Βενεζουέλα άμεση ρευστότητα.
→ Όταν η παραγωγή συρρικνώθηκε, το βάρος έπεσε μόνο στο Καράκας.
3. Η PDVSA (κρατική) ως πολιτικό εργαλείο
Η PDVSA:
- δεν λειτουργούσε ως εταιρεία με εμπορικά κριτήρια, αλλά ως κρατικός μεσάζων χρέους προς την Κίνα.
→ Αυτό ενίσχυσε την εξάρτηση:
- χωρίς PDVSA, δεν υπήρχε αποπληρωμή,
- χωρίς αποπληρωμή, καμία νέα στήριξη από την Κίνα.
4. Γιατί η Κίνα αποδέχθηκε το ρίσκο
Η Κίνα δεν επένδυσε απλώς σε πετρέλαιο, αλλά:
- σε γεωπολιτική παρουσία,
- σε πρόσβαση στην πιο μεγάλη πετρελαϊκή δεξαμενή παγκοσμίως,
- σε πολιτική επιρροή στην περιοχή των ΗΠΑ.
Το οικονομικό κόστος θεωρήθηκε διαχειρίσιμο μπροστά στο στρατηγικό όφελος.
Ιστορία συναντήσεων κορυφής Κίνας – Βενεζουέλας
(Χρονολογικός κατάλογος)
Από τον Τσάβες στον Μαδούρο, οι κορυφαίες συναντήσεις με την Κίνα αποτυπώνουν τη στροφή της Βενεζουέλας από την αμερικανική επιρροή σε μια στρατηγική γειτνίαση με την Κίνα.
1999
Ούγκο Τσάβες – Κίνα (επίσημη επίσκεψη)
Η πρώτη επίσκεψη του Τσάβες στο Πεκίνο, λίγους μήνες μετά την άνοδό του στην εξουσία.
* Έναρξη στρατηγικής προσέγγισης εκτός των ΗΠΑ.
2001
Τσάβες – Τζιανγκ Τζεμίν (Πεκίνο)
Υπογραφή της Στρατηγικής Συμφωνίας Συνεργασίας.
* Δημιουργία πολιτικού άξονα Πεκίνο – Καράκας.
2004
Τσάβες – Χου Τζιντάο (Πεκίνο)
Εμβάθυνση της ενεργειακής συνεργασίας.
* Το πετρέλαιο εισάγεται στο επίκεντρο της σχέσης.
2006
Χου Τζιντάο – Καράκας (επίσκεψη στη Λατινική Αμερική)
Ιστορική επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στη Βενεζουέλα.
* Μετασχηματισμός της σχέσης σε στρατηγική προτεραιότητα για το Πεκίνο.
2008
Τσάβες – Χου Τζιντάο (Πεκίνο)
Συμφωνίες ενέργειας, δορυφορικής συνεργασίας και χρηματοδότησης.
* Προετοιμασία του μοντέλου loans-for-oil.
2010
Τσάβες – Χου Τζιντάο (Πεκίνο)
Υπογραφή μεγάλων δανειακών συμφωνιών (περίπου 20 δισ. δολ.).
* Κορυφαία σημείο χρηματοπιστωτικής και ενεργειακής συνεργασίας.
2013
Νικολάς Μαδούρο – Σι Τζινπίνγκ (Πεκίνο)
Πρώτη συνάντηση μετά τον θάνατο του Τσάβες.
* Διαβεβαίωση συνέχειας της στρατηγικής σχέσης.
2014
Μαδούρο – Σι Τζινπίνγκ (Πεκίνο)
Αναβάθμιση σε Comprehensive Strategic Partnership.
* Υψηλού επιπέδου θεσμική συνεργασία.
2015
Σι Τζινπίνγκ – Μαδούρο (Πεκίνο)
Συναντήσεις κατά την κατάρρευση των τιμών πετρελαίου.
* Η Κίνα αναλαμβάνει ρόλο σταθεροποιητή.
2018
Μαδούρο – Σι Τζινπίνγκ (Πεκίνο)
Ένταξη της Βενεζουέλας στο Belt and Road Initiative.
* Κλειδώνοντας την χώρα στο κινεζικό γεωοικονομικό δίκτυο.
2023
Μαδούρο – Σι Τζινπίνγκ (Πεκίνο)
Αναβάθμιση σε All-Weather Strategic Partnership.
* Δέσμευση για μακροπρόθεσμη πολιτική και στρατηγική συνεργασία.
Ποιες συμφωνίες «πόνεσαν» την Ουάσιγκτον (και γιατί)
- 2007 – China – Venezuela Joint Fund
• Δημιουργεί παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα εκτός δυτικών θεσμών.
• Υπονομεύει τις κυρώσεις και την οικονομική απομόνωση. - 2010 – Loans–for–oil (περίπου 20 δισ.)
• Κλειδώνει την εξάρτηση της ενεργειακής βιομηχανίας της Βενεζουέλας από την Κίνα.
• Ακυρώνει την αποτελεσματικότητα της οικονομικής πίεσης των ΗΠΑ. - 2008 και 2012 – Δορυφόροι (VeneSat-1, VRSS-1)
• Τεχνολογική/πληροφοριακή εξάρτηση από μη δυτικό προμηθευτή.
• Δυνατότητες παρακολούθησης και κρατικού ελέγχου εκτός της αμερικανικής σφαίρας επιρροής. - 2014 – Comprehensive Strategic Partnership
• Θεσμική αναβάθμιση που δηλώνει μακροχρόνια πολιτική συμμαχία.
• Σημαίνει ότι το Καράκας δεν είναι «αναλώσιμη παρέκκλιση». - 2018 – Belt & Road Initiative
• Ένταξη της Βενεζουέλας σε παγκόσμιο κινεζικό γεωοικονομικό δίκτυο.
• Μετατρέπει τη χώρα σε κόμβο κινεζικής παρουσίας στο δυτικό ημισφαίριο. - 2021 – Ενεργειακή στήριξη PDVSA
• Παράκαμψη κυρώσεων σε πραγματικό χρόνο.
• Διατήρηση κρατικής επιβίωσης παρά τις στρατηγικές των ΗΠΑ. - 2023 – All–Weather Strategic Partnership
• Πολιτική δήλωση ότι η Κίνα δεν αποσύρεται υπό πίεση.
• Αμφισβητεί ανοικτά την αμερικανική κυριαρχία στην περιοχή της.
Συμπέρασμα
Η Ουάσιγκτον δεν “αναστατώθηκε” από μια συμφωνία· ενόχλησε το σύστημα: χρήματα, ενέργεια, τεχνολογία και πολιτική προστασία, που καθιστούν τη Βενεζουέλα ανθεκτική στην αμερικανική πίεση.
Και τέλος, αυτό που προκάλεσε την αμερικανική αντίδραση δεν ήταν η ιδεολογία του καθεστώτος, ούτε η προσωπικότητα του Μαδούρο. Ήταν η ανθεκτικότητα που έχει αποκτήσει ένα κράτος της αμερικανικής αυλής μέσω ενός παράλληλου συστήματος χρημάτων, ενέργειας και πολιτικών καλύψεων.
Η Βενεζουέλα έδειξε – έστω και με αδυναμίες – ότι μια χώρα με τεράστιους φυσικούς πόρους μπορεί να χρηματοδοτείται, να επιβιώνει και να συντονίζεται στρατηγικά εκτός του πλαισίου του δολαρίου και των δυτικών οργανισμών. Αυτό το προηγούμενο ήταν απαράδεκτο για την Ουάσιγκτον.
Η παρέμβαση και η σύλληψη του Μαδούρο αποτέλεσαν αποδόμηση αυτού του μοντέλου και μήνυμα προς τρίτους: οι γεωοικονομικές αυτονομίες στην αυλή των ΗΠΑ δεν πρέπει να γίνουν βιώσιμες. Όχι επειδή πάντα πετυχαίνουν, αλλά επειδή είναι αρκετό να δείχνουν τον δρόμο.
