Διεθνής ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετέχουν Έλληνες επιστήμονες, έχει αναπτύξει μια νέα καινοτόμο προσέγγιση για την ανοσοθεραπεία.
Τα τροποποιημένα CAR-T λεμφοκύτταρα, μια κυτταρική θεραπεία που στοχεύει στην επαναστασία του ανοσοποιητικού συστήματος των ασθενών ώστε να επιτίθεται στον καρκίνο, αποκτούν νέες δυνατότητες και μπορούν να επικεντρώνονται με μεγάλη ακρίβεια μόνο στα καρκινικά κύτταρα, χωρίς να βλάπτουν τα υγιή.
Τα CAR-T λεμφοκύτταρα προέρχονται από τον ίδιο τον ασθενή και τροποποιούνται σε εργαστήριο, ώστε να φέρουν μια πρωτεΐνη-υποδοχέα που δεν υπάρχει φυσικά (χιμαιρικός υποδοχέας CAR), με στόχο να προσκολληθούν στα καρκινικά κύτταρα και να τα εξοντώσουν.
Από την αρχική τους εφαρμογή το 2012 στις ΗΠΑ, αυτή η θεραπεία έχει φέρει επανάσταση στην καταπολέμηση αιματολογικών καρκίνων, όπως η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία και το Διάχυτο Λέμφωμα από Μεγάλα Β-Λεμφοκύτταρα. Ωστόσο, αν και οι θεραπείες με CAR-T κύτταρα είναι αποτελεσματικές, επιφέρουν και την εξουδετέρωση υγιών κυττάρων, καθώς τα CAR-T αναγνωρίζουν κοινούς στόχους ανάμεσα στα υγιή και τα καρκινικά, με συνέπεια τη μείωση της άμυνας του οργανισμού και την αύξηση του κινδύνου λοιμώξεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κακοήθη κύτταρα καταφέρνουν να επιβιώσουν, οδηγώντας σε υποτροπή.
Η καινοτόμος προσέγγιση και η συμμετοχή των Ελλήνων επιστημόνων
Η διεθνής αυτή ομάδα, με επικεφαλής την Ιατρική Σχολή και το νοσοκομείο του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνιας, δημιούργησε CAR-T κύτταρα που στοχεύουν σε έναν αποκλειστικό δείκτη για τα νεοπλασματικά Β-λεμφοκύτταρα, μια μοναδική ανοσοσφαιρίνη που αποκτά κάθε λεμφοκύτταρο. Στοχεύοντας αυτόν τον μοναδικό δείκτη, στοχεύουν να μειώσουν τις παρενέργειες από την εξολόθρευση των φυσιολογικών κυττάρων.
Κεντρικό ρόλο στην έρευνα έχει το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ). Ο διευθυντής Ερευνών του ΙΝΕΒ και κύριος συγγραφέας της επιστημονικής δημοσίευσης, Κώστας Σταματόπουλος, επισημαίνει στο ΑΠΕ ότι «στη συγκεκριμένη μελέτη το ΙΝΕΒ είχε αναλάβει την επιλεγμένη επιλογή των κατάλληλων στόχων και την επιστημονική τεκμηρίωση της επιλογής αυτή». Προσθέτει επίσης ότι «οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας διαθέτουν μεγάλη εμπειρία στην παρασκευή CAR-T λεμφοκυττάρων. Συνδυάσαμε τη δική τους τεχνογνωσία στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου με τις δικές μας γνώσεις στην ανοσοβιολογία των λεμφικών κακοηθειών, μιας εκτενούς κατηγορίας αιματολογικών καρκίνων.
Η συμμετοχή του ΙΝΕΒ στη βιοϊατρική έρευνα επικεντρώνεται στον καρκίνο και την ανοσοβιολογία των λεμφικών κακοηθειών για πολλά χρόνια. Μάλιστα, πριν το τέλος του 2025, είχε δημοσιεύσει μια σημαντική μελέτη στο περιοδικό «Nature Communications» για νέους μηχανισμούς που διεγείρουν τον πολλαπλασιασμό των νεοπλασματικών Β-λεμφοκυττάρων στη χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία, μία χαρακτηριστική λεμφική κακοήθεια.
«Πάντα πιστεύαμε ότι αυτή η κατηγορία νοσημάτων, τα λεμφώματα από Β-λεμφοκύτταρα, είναι ιδιαίτερη διότι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό για την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό τους από μηνύματα που λαμβάνουν από το περιβάλλον. Αυτά τα μηνύματα ανιχνεύονται μέσω της ανοσοσφαιρίνης, οπότε με την μελέτη της ανοσοσφαιρίνης πιστεύουμε ότι μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τα νοσήματα και να τα θεραπεύσουμε πιο αποδοτικά», λέει ο κ. Σταματόπουλος.
Αποτελέσματα από την προκλινική μελέτη
Από τα ευρήματα της προκλινικής μελέτης σε ζωικά μοντέλα προκύπτει ότι τα νέας γενιάς CAR-T κύτταρα εξάλειψαν τα νεοπλασματικά Β-λεμφοκύτταρα, διατηρώντας αναλλοίωτα τα υγιή κύτταρα. Επιπλέον, με αυτή την προσέγγιση, οι ερευνητές κατάφεραν να στοχεύσουν και να εξαλείψουν τα Β-λεμφοκύτταρα που συμμετέχουν στην ανάπτυξη του συστηματικού ερυθηματώδη λύκου (ΣΕΛ), μια αυτοάνοση νόσο όπου εμπλέκονται και Β-λεμφοκύτταρα, αφήνοντας τα υγιή κύτταρα ανέπαφα. Επιπλέον, η ερευνητική ομάδα παρουσίασε στο πρόσφατο Αμερικανικό Αιματολογικό Συνέδριο τις δυνατότητες εφαρμογών της μεθόδου σε άλλες αυτοάνοσες καταστάσεις, όπως το σύνδρομο της θρομβωτικής θρομβοπενικής πορφύρας.
Στην έρευνα συμμετείχε και το εργαστήριο „Apostolidis Lab” του Έλληνα επίκουρου καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας, Σωκράτη Αποστολίδη, το οποίο εστιάζει στην έρευνα αυτοάνοσων νοσημάτων.
Ο ερευνητής του εργαστηρίου, Ελένη Μπουζιάνη, αναφέρει στο ΑΠΕ ότι «η συμμετοχή του εργαστηρίου μας στην παρούσα εργασία αφορούσε στην εξακρίβωση της ικανότητας των κυττάρων CART4-34 να μειώνουν τα επίπεδα αυτο-αντισωμάτων που παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο. Το εργαστήριό μας ασχολείται κυρίως με την αναζήτηση νέων βιοδεικτών στο αίμα για αποτελεσματικότερη διάγνωση και κατηγοριοποίηση των ασθενών με ΣΕΛ. Είμαστε πολύ ικανοποιημένοι που μπορέσαμε να συνεργαστούμε με αυτήν την ομάδα και να συνεισφέρουμε σε μια προσπάθεια που έχει στόχο να βελτιώσει μια εξελισσόμενη θεραπευτική προσέγγιση για ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα».
Επιπλέον, στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από το Τμήμα Βιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Emory στην Ατλάντα, το ερευνητικό κέντρο και την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Cornell «Weill Cornell Medicine», το Ίδρυμα Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, το Εθνικό Αντικαρκινικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ, καθώς επίσης και πανεπιστήμια και νοσοκομεία από την Ιταλία: Περούτζια, Universita Vita-Salute San Raffaele και IRCCS Ospedale San Raffaele. Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση: www.science.org/doi/10.1126/scitranslmed.adr9382
Δείτε επίσης:
«Επανάσταση» στη θεραπεία της λευχαιμίας – Νέα στοχευμένη δοκιμή
Καρκίνος: Ποιο τεχνητό γλυκαντικό μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας
