Η αντίληψη ότι οι άντρες βασίζονται κυρίως στο ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου, ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν και τα δύο, είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους στην ψυχολογική κοινότητα σήμερα.
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc),
Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Αυτή η εκτίμηση συχνά παρουσιάζεται ως επιστημονικά αποδεκτή και χρησιμοποιείται για να εξηγήσει τις διαφορές στη σκέψη, τα συναισθήματα και την επικοινωνία μεταξύ των δύο φύλων. Αν και φαίνεται πειστική, η παραπάνω αντίληψη δεν έχει αναγνωριστεί από τα δεδομένα της σύγχρονης νευροεπιστήμης.
Τι περιλαμβάνουν τα εγκεφαλικά ημισφαίρια;
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαιρείται σε δύο ημισφαίρια, το αριστερό και το δεξί, τα οποία συνδέονται μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου νευρώνων. Κάποιες λειτουργίες φαίνεται να εξειδικεύονται: για παράδειγμα, η γλώσσα σχετίζεται πιο συχνά με το αριστερό ημισφαίριο, ενώ η χωρική αντίληψη και η επεξεργασία συναισθηματικών τόνων με το δεξί.
Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει πως τα ημισφαίρια δρουν ανεξάρτητα από το άλλο. Αντίθετα, η πλειονότητα των ανθρώπινων λειτουργιών, όπως η σκέψη, η μνήμη, η λήψη αποφάσεων αλλά και τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές, προκύπτουν από τη συνεχή αλληλεπίδραση και συνεργασία και των δύο ημισφαιρίων.
Ο εγκέφαλος έχει τη μορφή ενός ενιαίου, δυναμικού και συνδεδεμένου συστήματος, στο οποίο οι διάφορες περιοχές επικοινωνούν μέσω εκτεταμένων νευρωνικών δικτύων, προσαρμόζονται στις εμπειρίες και εξελίσσονται με τον χρόνο, ενισχύοντας έτσι την πολυπλοκότητα και την ευελιξία της ανθρώπινης σκέψης.
Πώς προήλθε ο μύθος της «ημισφαιρικής κυριαρχίας»
Ο μύθος αυτός προήλθε από την υπεραπλουστευμένη ερμηνεία ορισμένων επιστημονικών ευρημάτων. Η παρατήρηση της λειτουργικής εξειδίκευσης έχει παρερμηνευθεί σε σημείο να προστεθεί η ιδέα ότι οι άνθρωποι «ανήκουν» στο ένα ή το άλλο ημισφαίριο, επηρεάζοντας με αυτό τον καθορισμό της προσωπικότητάς τους.
Στην εξίσωση προστέθηκαν και τα στερεότυπα των φύλων. Οι άνδρες συσχετίστηκαν με τη λογική, την ανάλυση και το αριστερό ημισφαίριο, ενώ οι γυναίκες με τα συναισθήματα, τη διαίσθηση και τη φημολογούμενη χρήστη «και των δύο». Αυτή η αφήγηση είναι απλή και ελκυστική, αλλά στερείται επιστημονικής βάσης.
Φύλο και εγκέφαλος: τι αποκαλύπτει η έρευνα
Η σύγχρονη έρευνα αποκαλύπτει ότι δεν υπάρχει καθαρή εγκεφαλική κυριαρχία ανά φύλο. Οι διαφορές που παρατηρούνται γενικά μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι περιορισμένες και παρουσιάζουν μεγάλη επικάλυψη. Αντίθετα, οι διαφορές μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου είναι συχνά μεγαλύτερες από αυτές μεταξύ των δύο φύλων. Εξάλλου, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευμετάβλητος. Επηρεάζεται από τις εμπειρίες, την εκπαίδευση, τους κοινωνικούς ρόλους και τις πολιτισμικές προσδοκίες. Πολλές συμπεριφορές που αποδίδονται λανθασμένα στη βιολογία είναι στην πραγματικότητα προϊόν κοινωνικής μάθησης.
Μνήμη και πραγματικότητα: η υποκειμενικότητα της εμπειρίας
Ένα ακόμα στοιχείο που συχνά συγχέεται με τις φερόμενες διαφορές φύλου είναι η λειτουργία της μνήμης. Η μνήμη δεν καταγράφει αντικειμενικά την πραγματικότητα. Είναι ανακατασκευαστική και όχι ακριβής αναπαράσταση των γεγονότων, έτσι επηρεάζεται σημαντικά από τις προγενέστερες γνώσεις, τα συναισθήματα, τις προσδοκίες και το νόημα που αποδίδουμε στις εμπειρίες μας.
Κάθε φορά που ανακαλούμε μια ανάμνηση, την ξαναχτίζουμε μέσα από τη σκοπιά της τρέχουσας ψυχολογικής μας κατάστασης και του κοινωνικο-πολιτισμικού περιβάλλοντος. Έτσι, οι μνήμες δεν είναι στατικές, αλλά εξελίσσονται με τον χρόνο, ενσωματώνοντας νέες ερμηνείες και συναισθηματικές αποχρώσεις, γεγονός που με τη σειρά του επιδρά στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το παρελθόν και επηρεάζει τη συμπεριφορά μας στο τώρα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δύο άτομα μπορούν να βιώσουν το ίδιο γεγονός και να το θυμούνται με διαφορετικό τρόπο, χωρίς κάποιος να κάνει λάθος. Αυτό δε σχετίζεται με το φύλο ή τη χρήση των ημισφαιρίων, αλλά αφορά τη διαδικασία που ακολουθεί ο εγκέφαλος για την οργάνωση της εμπειρίας.
Γιατί επιμένουν αυτοί οι μύθοι;
Οι μύθοι σχετικά με τα εγκεφαλικά ημισφαίρια επιβιώνουν διότι προσφέρουν απλουστευμένες και προσιτές εξηγήσεις για περίπλοκα και πολυδιάστατα ερωτήματα που αφορούν τη σκέψη και τη συμπεριφορά. Δημιουργούν την ψευδαίσθηση της κατανόησης και του ελέγχου, κατηγοριοποιώντας τους ανθρώπους σε εύκολα αναγνωρίσιμες κατηγορίες.
Ταυτόχρονα, ενισχύουν στερεότυπα και λειτουργούν καθησυχαστικά, απαλλάσσοντας το άτομο από την ευθύνη της προσωπικής προσπάθειας και της αλλαγής (π.χ. «έτσι είμαι φτιαγμένος» ή «έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός μου»). Με αυτό τον τρόπο, περιορίζουν τη δυνατότητα μάθησης και ανάπτυξης, αγνοώντας τη νευροπλαστικότητα και την πολύπλοκη, συνεργατική λειτουργία του εγκεφάλου ως ενιαίου συστήματος.
Συμπερασματικά, ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί με βάση απλουστευμένες διχοτομήσεις, ούτε επηρεάζεται από το φύλο με τον τρόπο που συχνά θεωρείται. Είναι ένα σύνθετο, δυναμικό σύστημα που συνεργάζεται, προσαρμόζεται και εξελίσσεται. Η αποδόμηση αυτών των μύθων μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα την ανθρώπινη φύση, ελεύθεροι από στερεότυπα και επιστημονικές παρανοήσεις.
Δείτε επίσης:
