Σίγουρα όλοι έχουμε παρατηρήσει την επιλογή «παιδική λειτουργία» στο κινητό μας – ή όπως μπορεί να αναφέρεται σε κάθε εφαρμογή. Αυτή η δυνατότητα υπάρχει σε κάθε κινητό τηλέφωνο, ανεξαρτήτως αν έχετε παιδί. Τα τελευταία χρόνια, οι κυριότερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης προτρέπουν γονείς, εκπαιδευτικούς και κυβερνήσεις ότι έχουν καταβάλει σοβαρές προσπάθειες για την προστασία των ανηλίκων. Λογαριασμοί εφήβων, γονικοί έλεγχοι, προειδοποιήσεις για διακοπή από την οθόνη, φίλτρα για ευαίσθητο περιεχόμενο και περιορισμοί στις επαφές με αγνώστους προβάλλονται ως απαντήσεις στις ανησυχίες για εθισμό, διαδικτυακό εκφοβισμό και εκμετάλλευση παιδιών.
Μια νέα ακαδημαϊκή έρευνα, ωστόσο, ανατρέπει αυτή την εντύπωση. Σύμφωνα με τα Πανεπιστήμια Νέας Υόρκης και Νορθίστερν, περισσότερο από το 50% των εργαλείων προστασίας, συγκεκριμένα το 60%, που προβάλλονται από τις πλατφόρμες είτε δεν υλοποιούν τις υποσχέσεις τους είτε μπορούν να παρακαμφθούν εύκολα και να περάσουν απαρατήρητα.
Τι νόημα έχει λοιπόν η ύπαρξη μιας λειτουργίας ασφάλειας αν δεν παρέχει ουσιαστική προστασία στον ανήλικο χρήστη;
Μόλις 4 στα 10 μέτρα λειτούργησαν
Η έρευνα διενεργήθηκε από το Κέντρο Ερευνών Κυβερνοασφάλειας, μια συνεργασία των Πανεπιστημίων Νέας Υόρκης και Νορθίστερν. Οι ερευνητές εξέτασαν 86 διαφορετικά εργαλεία προστασίας σε τέσσερις δημοφιλείς πλατφόρμες: Instagram, TikTok, Snapchat και YouTube.
Για να προσομοιώσουν ρεαλιστικές συνθήκες, δημιούργησαν λογαριασμούς για ανηλίκους και ενήλικες, δοκιμάζοντας αν οι έφηβοι μπορούν εύκολα να παρακάμψουν τους περιορισμούς και αν οι άγνωστοι ενήλικες μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί τους.
Τα ευρήματα ήταν απογοητευτικά. Μόλις 35 από τις 86 λειτουργίες, δηλαδή λίγο πάνω από το 40%, λειτούργησαν όπως τις περιέγραφαν οι εταιρείες. Οι υπόλοιπες είτε αντιμετώπισαν δυσλειτουργίες, είτε δεν ήταν εύκολα εντοπίσιμες είτε δεν ενεργοποιήθηκαν ποτέ, ακόμα και όταν πληρούνταν οι προϋποθέσεις που είχαν καθοριστεί.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι όταν μια επιχείρηση διακηρύσσει ότι «λαμβάνει μέτρα ασφάλειας» χωρίς να εξηγεί καθαρά τη λειτουργία τους, δημιουργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας για γονείς και ανήλικους χρήστες.
Επικοινωνία με αγνώστους μέσω Snapchat και Instagram
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορούσε την αλληλεπίδραση ενηλίκων με ανηλίκους.
Η Snapchat έχει ανακοινώσει επανειλημμένα τις προστασίες για τους ανηλίκους με περιορισμούς στις αναζητήσεις και τις προτάσεις φίλων. Ωστόσο, με τη συγκεκριμένη έρευνα, ένας ενήλικος μπορούσε απλά να αναζητήσει το όνομα χρήστη ενός παιδιού, να στείλει αίτημα φιλίας και να ξεκινήσει την επικοινωνία ανενόχλητος. Επιπλέον, η εφαρμογή πρότεινε άγνωστοι ενήλικες σε εφηβικούς λογαριασμούς ως πιθανούς φίλους.
Παρόμοια αποτελέσματα καταγράφηκαν και στο Instagram. Παρά την προεπιλεγμένη ιδιωτικότητα στους λογαριασμούς των εφήβων, οι προτάσεις προς παρακολούθηση συχνά περιλάμβαναν άγνωστους ενήλικες, αρκετοί από τους οποίους ήταν άνδρες.
Δημοσιογράφοι του «New York Times», επαναλαμβάνοντας ορισμένες από τις δοκιμές, επιβεβαίωσαν αρκετά από τα ευρήματα των ερευνητών.
Υπενθυμίσεις για διάλειμμα με ένα κλικ
Πολλές πλατφόρμες προσφέρουν εργαλεία που περιορίζουν τον χρόνο χρήσης. Οι προειδοποιήσεις αυτές εμφανίζονται όταν ο έφηβος έχει συμπληρώσει μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο στην εφαρμογή, προτρέποντάς τον σε διάλειμμα. Είναι γνωστό ότι οι έφηβοι είναι αρκετά συνεργάσιμοι όταν τους ζητείται κάτι…
Στην πραγματικότητα, όπως δείχνει η έρευνα, το μόνο που χρειάζεται είναι ένα πάτημα στο κουμπί «Ignore», «Snooze» ή «Παράβλεψη» για να συνεχιστεί η χρήση. Στο YouTube, για παράδειγμα, όταν ένας έφηβος είχε χρησιμοποιήσει την εφαρμογή για μια ώρα, η πλατφόρμα πρότεινε αμέσως ή την αλλαγή του ορίου ή την παράβλεψη της ειδοποίησης.
Η απάντηση των εταιρειών είναι ότι οι γονικοί έλεγχοι προσφέρουν αυστηρότερες περιοριστικές ρυθμίσεις. Ωστόσο, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι πολλοί έφηβοι χρησιμοποιούν τις εφαρμογές χωρίς ενεργοποιημένο parental control.
Προσβασιμότητα επικίνδυνου περιεχομένου
Επιπλέον, ελέγχθηκε η δυνατότητα αναζητήσεων σχετικών με αυτοτραυματισμούς και διατροφικές διαταραχές. Οι περισσότερες πλατφόρμες δηλώνουν ότι αποκλείουν τέτοια αναζητήματα και παραπέμπουν τους χρήστες σε γραμμές υποστήριξης.
Πράγματι, οι περιορισμοί αυτοί μπορούσαν να παρακαμφθούν με απλές παραλλαγές στη γραφή. Αντί να πληκτρολογήσει «Διατροφική διαταραχή», αρκούσε μια εσκεμμένα εσφαλμένη εκδοχή της λέξης για κανονικά αποτελέσματα.
Στο TikTok, οι ευ Findings ήταν ακόμα πιο ανησυχητικές. Σύμφωνα με το «New York Times», λογαριασμός ανήλικου που είχε κάνει σχετικές αναζητήσεις δεχόταν αμέσως προτάσεις όπως: «Πώς να προσποιηθείς ότι τρως το φαγητό σου» ή «Υποφέροντας ψυχικά». Όροι συνδεδεμένοι άμεσα με σοβαρές διαταραχές.
Όταν οι δημοσιογράφοι επανέλαβαν τις δοκιμές, το TikTok είχε πράγματι διορθώσει μέρος των προβλημάτων. Ωστόσο, τα προτεινόμενα περιεχόμενα παρέμεναν γεμάτα από βίντεο που επαινούσαν την απώλεια βάρους με υπερβολές.
Πετυχημένα παραδείγματα
Ωστόσο, η κατάσταση δεν είναι αποκλειστικά αρνητική. Οι ερευνητές εντόπισαν ορισμένα εργαλεία που λειτουργούν αποτελεσματικά, αποδεικνύοντας ότι η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει πραγματική προστασία όταν σχεδιάζεται σωστά. Ένα καλό παράδειγμα είναι το TikTok για χρήστες κάτω των 13 ετών, όπου απενεργοποιούνται βασικές λειτουργίες, όπως τα μηνύματα και η αναζήτηση.
Επίσης, θετική αξιολόγηση δέχθηκε το Instagram για τη δημιουργία αυτόματων ιδιωτικών λογαριασμών για ανηλίκους. Όλες αυτές οι επιτυχίες αποδεικνύουν ότι είναι εφικτή η αποτελεσματική προστασία. Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό αλλά στρατηγικό.
Οι εταιρείες απορρίπτουν τα συμπεράσματα
Καμία από τις μεγάλες πλατφόρμες δεν αποδέχθηκε πλήρως τα αποτελέσματα της έρευνας.
-
Η Meta ισχυρίστηκε ότι η μελέτη παρερμηνεύει την λειτουργία των εργαλείων ασφαλείας και ότι οι έφηβοι βλέπουν λιγότερο ευαίσθητο περιεχόμενο.
-
Η Snapchat τόνισε ότι οι ερευνητές προσπάθησαν να παρακάμψουν τις προστασίες, κάτι που, όπως υποστηρίζει, δεν είναι σύνηθες πρακτική.
-
Το TikTok δήλωσε ότι διαθέτει περισσότερες από 50 προεπιλεγμένες λειτουργίες ασφαλείας για εφήβους, διαγράφοντας περιεχόμενο που προωθεί διατροφικές διαταραχές.
-
Το YouTube δήλωσε ότι οι γονικοί έλεγχοι του είναι από τους πιο ολοκληρωμένους στην αγορά.
Οι κυβερνήσεις στην εξίσωση
Η δημοσίευση της έρευνας έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής πίεσης προς τις τεχνολογικές εταιρείες. Πολλές χώρες στην Ευρώπη έχουν περιορίσει τη χρήση των social media για ανήλικους κάτω των 15 ετών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναμένονται νέες ακροάσεις από το Κογκρέσο.
Ταυτόχρονα, οι πλατφόρμες αντιμετωπίζουν πολλές αγωγές από οικογένειες που υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που επιδεινώνει τον εθισμό και τις ψυχικές τους υγειές.
Σημαντική είναι και η διαδικασία αξιολόγησης της προσβασιμότητας των εργαλείων ασφαλείας. Η έρευνα διαπίστωσε ότι σε πολλές περιπτώσεις οι επιλογές αυτές ήταν «θαμμένες» σε περίπλοκα μενού ρυθμίσεων.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα εργαλείο που δεν είναι εύκολα προσβάσιμο έχει σχεδόν την ίδια αξία με ένα ανύπαρκτο. Η προστασία πρέπει να είναι προεπιλεγμένη ή εύκολα ενεργοποιήσιμη, διαφορετικά η αποτελεσματικότητά της μειώνεται δραστικά.
Το ζήτημα της δημόσιας πολιτικής
Το πιο σημαντικό συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι κάποιες λειτουργίες αποτυγχάνουν – αυτό συχνά συμβαίνει. Το πρόβλημα είναι ότι η αναφορά τους δημιουργεί την εντύπωση ότι οι εταιρείες έχουν λύσει το ζήτημα.
Η μελέτη υπογραμμίζει ένα ευρύτερο ζήτημα που απασχολεί κυβερνήσεις και ειδικούς στην ψηφιακή ασφάλεια: μέχρι ποιο σημείο η ευθύνη για την προστασία των ανηλίκων μπορεί να μεταφερθεί αποκλειστικά στους γονείς. Οι ερευνητές δηλώνουν ότι οι γονικοί έλεγχοι είναι χρήσιμοι, δεν αρκούν όμως για περιπτώσεις όπου ο σχεδιασμός μιας πλατφόρμας επιτρέπει την έκθεση σε κίνδυνους.
Η συζήτηση μετατοπίζεται από την απουσία λειτουργιών ασφαλείας στην πραγματική τους αποτελεσματικότητα και στον τρόπο που οι πλατφόρμες έχουν ενσωματώσει την προστασία των ανηλίκων στον πυρήνα του σχεδιασμού τους.
Όταν οι γονείς βλέπουν το «Teen Accounts», «Safe Search» ή «Take a Break», λογικά πιστεύουν ότι το παιδί τους είναι προστατευμένο. Αν όμως αυτές οι δυνατότητες μπορούν να παρακαμφθούν άμεσα, ηπο προστασία διατηρεί χαρακτήρα περισσότερο επικοινωνιακό παρά ουσιαστικό.
Η ψυχολόγος Anneke Buffone, πρώην εργαζόμενη στη Meta, που επικαλούνται οι «New York Times», επισημαίνει ότι οι γονείς συχνά νιώθουν ενοχές επειδή αισθάνονται ότι δεν έχουν μπορέσει να προστατέψουν τα παιδιά τους. Στην πραγματικότητα, όμως, οι ίδιοι οι μηχανισμοί που τους δίνονται παίζουν σημαντικό ρόλο.
Η ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο δε μπορεί να στηρίζεται μόνο στην υπευθυνότητα των παιδιών ή στην προσοχή των γονέων. Καθώς οι πλατφόρμες συνεχίζουν να προβάλλουν υποτιθέμενες αποτελεσματικές λειτουργίες που στην πραγματικότητα είναι ελλιπείς, η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων θα παραμένει ανοικτή. Όσο οι υποσχέσεις υπερτερούν των πραγματικών αποτελεσμάτων, η εμπιστοσύνη των χρηστών προς τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες θα δοκιμάζεται.
