Η Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας (HTA) εισάγεται σε μία νέα εποχή στην Ελλάδα, καθώς η εμπλοκή των ασθενών εξελίσσεται από μια συμβολική συμμετοχή σε μια πιο οργανωμένη και τεκμηριωμένη διαδικασία συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Αυτό αποτελεί το κύριο πόρισμα του πρώτου “Ομόκεντρου Κύκλου” που διοργάνωσε η Ένωση Ασθενών Ελλάδας, εστιάζοντας στη σημασία του ρόλου των ασθενών στο HTA. Η εκδήλωση διεξήχθη στην ιστορική αίθουσα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, υπό την αιγίδα της, στις 11 Μαΐου 2026 και ανέδειξε ότι η συμμετοχή των ασθενών στη διαδικασία αυτή αποτελεί επιστημονική αναγκαιότητα και θεσμική δέσμευση.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, παρουσιάστηκε ο νέος «Οδηγός HTA για Ασθενείς» της Ένωσης, και η συζήτηση αποκάλυψε πολύτιμα διδάγματα από το εθνικό πιλοτικό πρόγραμμα HTA, επισημαίνοντας τις προκλήσεις που το συνοδεύουν, ιδιαίτερα μετά την ψήφο του νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας λίγες μέρες αργότερα.
Οι παρευρισκόμενοι, που περιλάμβαναν εκπροσώπους της Πολιτείας, ακαδημαϊκούς, θεσμικούς φορείς, εκπροσώπους του Π.Ο.Υ., και οργανώσεις ασθενών, συμφώνησαν σε ένα κομβικό σημείο: η εμπειρία που αποκτούν οι ασθενείς μέσα από την ασθένεια είναι μια μοναδική μορφή γνώσης, την οποία δεν μπορούν να αναπαραγάγουν κλινικές μελέτες, και πρέπει να ενσωματώνεται επίσημα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τη δημόσια υγεία.
Μια νέα διάσταση στον διάλογο της πολιτικής υγείας
Οι «Ομόκεντροι Κύκλοι» συνιστούν μια νέα πρωτοβουλία της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ενός διαρκούς χώρου τεκμηριωμένου διαλόγου γύρω από κρίσιμα θέματα πολιτικής υγείας. Μέσα από στρογγυλές τράπεζες θεμάτων, η πρωτοβουλία επιδιώκει να αναδείξει την κατανόηση των σύνθετων μεταρρυθμίσεων, να προάγει μια κουλτούρα συνεργασίας και να ενισχύσει την συμμετοχή των ασθενών στη διαμόρφωση πολιτικών υγείας.
Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, η παλαιότερη της χώρας και σε σταθερές θέσεις ανάμεσα στα 100 καλύτερα πανεπιστήμια παγκοσμίως, φιλοξένησε την πρώτη εκδήλωση, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας διαδικασίας συνεργασίας με την Ένωση Ασθενών Ελλάδας στους τομείς της εκπαίδευσης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και εγγραμματοσύνης υγείας.
Ο Καθηγητής Νικόλαος Αρκαδόπουλος, Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής, περιέγραψε το HTA ως «καίριο εργαλείο που συνδυάζει την ιατρική καινοτομία με τις πρακτικές ανάγκες των ασθενών» και χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της Ένωσης ως πολύτιμη συμβολή ενίσχυσης του διαλόγου που προβάλλει τον «κρίσιμο ρόλο των ασθενών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων». Η Μέμη Τσεκούρα, Πρόεδρος της Ένωσης, έθεσε τον τόνο της ημέρας λέγοντας: «η ουσιώδης συμμετοχή των ασθενών, πέρα από θεσμικά ζητήματα διαφάνειας ή δικαιοσύνης, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της επιστημονικής εγκυρότητας οποιασδήποτε αξιολόγησης». Η φωνή των ασθενών είναι απαραίτητη σε κάθε απόφαση που τους αφορά.
Οδηγός HTA για Ασθενείς: γνώση, τεκμηρίωση και ενδυνάμωση
Ο οδηγός παρουσιάστηκε από τη Βασιλική-Ραφαέλα Βακουφτσή, Βʹ Αντιπρόεδρο της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., ως εργαλείο που ενδυναμώνει τους ασθενείς «να συμμετέχουν με ενημέρωση, αυτοπεποίθηση και ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους». Πρόκειται για ένα εργαλείο ενημέρωσης και ενδυνάμωσης που εξηγεί με κατανοητό και δομημένο τρόπο την Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας, τα βασικά στάδια της διαδικασίας, το ρόλο του PICO, τη χρησιμότητα των δεδομένων πραγματικού κόσμου και την ενσωμάτωση της εμπειρίας των ασθενών. Ο οδηγός επισημαίνει τις ευρωπαϊκές εξελίξεις και προτείνει τρόπους ενίσχυσης της συμμετοχής των ασθενών στην Ελλάδα. Η αξία του επιβεβαιώθηκε από θεσμικούς ομιλητές. Ο Δρ. Άρης Αγγελής, Γεν. Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού ΥΥ, χαρακτήρισε τον οδηγό ως χρήσιμο εργαλείο που δείχνει πώς οι ασθενείς μπορούν να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια.
Η Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, Πρόεδρος της Επιτροπής HTA, τόνισε ότι ο οδηγός επικεντρώνεται σε σύγχρονα θέματα και είναι «χρήσιμος πόρος για εκπαίδευση και συμμετοχή σε εθνικές και ευρωπαϊκές διαδικασίες με αυτοπεποίθηση και τεκμηριωμένα επιχειρήματα».
Τα διδάγματα του εθνικού πιλότου: αξία και κενά
Η συζήτηση σχετικά με τα διδάγματα του εθνικού πιλοτικού προγράμματος HTA, το οποίο υλοποιήθηκε με τη συνεργασία κλινικών εμπειρογνωμόνων και εκπροσώπων ασθενών, ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Τα κύρια ευρήματα του πιλότου αποκάλυψαν ότι η επιτυχία του νέου συστήματος εξαρτάται από συγκεκριμένες επιχειρησιακές προϋποθέσεις: σαφή καθορισμός του PICO, επαρκής χρόνος διαλόγου, κατάλληλη στελέχωση και εκπαίδευση, καθώς και ισχυρές ψηφιακές υποδομές για την αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου (real-world evidence).
Η συμπερίληψη των ασθενών είναι αποδοτική όταν εντάσσεται σε ένα καθορισμένο λειτουργικό πλαίσιο που περιλαμβάνει συγκεκριμένους ρόλους, διαδικασίες και αναμενόμενα αποτελέσματα. Το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη μηχανισμών που θα επιτρέπουν την υποβολή και αξιοποίηση της εμπειρίας τους. Το PICO αναδείχθηκε ως κομβικό σημείο παρέμβασης, καθώς εκεί καθορίζονται ο πληθυσμός, οι συγκριτικές παρεμβάσεις και τα κλινικά ευρήματα που διαμορφώνουν την αξιολόγηση. Ο Αντώνης Μοράρης, Oncology Market Access Lead της AstraZeneca, επεσήμανε ότι χωρίς γόνιμο διάλογο στην φάση PICO, τα αποτελέσματα παραμένουν αβέβαια, ρωτώντας ευθέως: «θέλουμε ένα σύστημα που επιταχύνει την πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα ή ένα πλαίσιο που σκοπεύει να τη μειώσει;»
Η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη: «η συνεργασía, η ευελιξία στα κλινικά δεδομένα και η αμοιβαία εμπιστοσύνη είναι αναγκαία». Ο Βασίλης Συναγρίδης, εκπρόσωπος της Ένωσης Ασθενών στον πιλότο, μοιράστηκε την εμπειρία του, τονίζοντας ότι «η συμμετοχή μας ανέδειξε τη βιωματική αξία της συνεισφοράς μας, αλλά και την ανάγκη για καλή προετοιμασία, υποστήριξη και θεσμική αναγνώριση του ρόλου μας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας». Η Dr. Tarang Sharma, Τεχνική Υπεύθυνη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), πρόσθεσε ότι για χώρες όπως το ΗΒ και οι Σκανδιναβικές, η συμμετοχή των ασθενών στις επιτροπές ΗΤΑ εγγυάται αποφάσεις «με μεγαλύτερη νομιμοποίηση, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στα συστήματα υγείας».
Η Στρογγυλή Τράπεζα: Βιωσιμότητα και πρόσβαση στην καινοτομία δεν είναι αντίθετοι στόχοι
Κατά τη διάρκεια της στρογγυλής τράπεζας με τίτλο: «Η φωνή των ασθενών στην αξιολόγηση: Ελληνικές προκλήσεις & Ευρωπαϊκές Πρακτικές», υπό τη διεύθυνση του Γενικού Γραμματέα της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Νίκου Δέδε, αναδείχθηκαν οι βασικές ιδέες της συζήτησης: η HTA δεν είναι εργαλείο περιορισμών, αλλά εργαλείο βελτιωμένης στόχευσης. Ο Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του ΥΥ, Δρ. Άρης Αγγελής, τόνισε ότι στόχος δεν είναι η αυτόματη ένταξή κάθε νέου προϊόντος που εγκρίνει ο EMA, αλλά η αξιολόγηση του πρόσθετου κλινικού οφέλους, «γιατί έτσι το σύστημα γίνεται βιώσιμο και οι ασθενείς αποκτούν θεραπείες που αξίζουν». Παρουσίασε μοντέρνο μεθοδολογικό οδηγό βασισμένο στο πρότυπο του NICE, ενώ ανακοίνωσε ότι η επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα προβλέπει τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στην Επιτροπή Αξιολόγησης.
Η ενεργός συμμετοχή των ασθενών, όπως σημείωσε, είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη ενός πιο αποτελεσματικού, δίκαιου και πραγματικά ασθενοκεντρικού συστήματος υγείας. Η Πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης, Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, υπογράμμισε τον πολυσύνθετο ρόλο των ασθενών στο HTA: από την αναγνώριση ανεκπλήρωτων αναγκών μέχρι την παροχή δεδομένων πραγματικού κόσμου που αναδεικνύουν την πραγματική θεραπευτική αξία, καθώς πολλά υποσχόμενα φάρμακα με τον καιρό αναδεικνύονται αναποτελεσματικά. Όπως ανέφερε, η καθυστέρηση στη χώρα στην ανάπτυξη μητρώων εκβάσεων υγείας είναι σημαντική, καθώς είναι απαραίτητα για την κατανομή ευθυνών και την εξοικονόμηση πόρων. Αν επιστρατευτούν κατάλληλες μέθοδοι, οι πληροφορίες που παρέχουν οι ασθενείς μπορούν να μετατραπούν σε τεκμηριωμένα δεδομένα και αποδείξεις πραγματικού κόσμου, συμβάλλοντας έτσι στην αξιολόγηση νέων αποτελεσματικών τεχνολογιών υγείας.
Η Μη Εκτελεστική Πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ και Πρόεδρος της Επιτροπής Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων, Δρ. Βασιλική-Κωνσταντίνα Γκογκοζώτου, παρουσίασε τα διδάγματα από τον πιλοτικό πρόγραμμα. Επίστησε ότι η απουσία επαρκούς χρόνου διαλόγου μεταξύ κλινικής αξιολόγησης και Επιτροπής Διαπραγμάτευσης περιπλέκει τη διαδικασία και υπογράμμισε την ανάγκη ύπαρξης τυποποιημένων διαδικασιών (SOPs), στελέχωσης με έμπειρους επαγγελματίες και διασύνδεσης συστημάτων πληροφορικής. Ο νέος νομοσχέδιο αποτελεί αρχή: η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης θα έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται κοινές κλινικές αξιολογήσεις χωρίς την αυστηρή εφαρμογή rebate/clawback.
Όπως επεσήμανε: «η αξιολόγηση και η διαπραγμάτευση πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά, ισορροπώντας την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία με την βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, εξασφαλίζοντας ότι κάθε δαπάνη μεταφράζεται σε πραγματικό κλινικό όφελος».
Η Διευθύντρια Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ, Δρ. Χαρά Κανή, παρουσίασε την μακροχρόνια συνεργασία του ΕΟΠΥΥ με την Ένωση Ασθενών ως παράδειγμα συλλογικής προσπάθειας. Ανέφερε ότι το κύριο επίτευγμα του πιλοτικού προγράμματος ήταν η μετάβαση από μια τυχαία αλληλεπίδραση σε μια θεσμική, γραπτή και κανονισμένη συμμετοχή των ασθενών — αυτό πρέπει να γίνει το μοντέλο για το μέλλον. Υπογράμμισε ότι η HTA και ο ΕΟΠΥΥ υπηρετούν έναν κοινό σκοπό: την καινοτομία σε προσιτές τιμές. Οι ασθενείς πρέπει να απαντήσουν στην ερώτηση «καινοτομία για ποιους;», και γι’ αυτό η ουσιαστική τους συμμετοχή είναι κρίσιμη για τη διαδικασία.
Από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Δρ. Κώστας Αθανασάκης, τόνισε ότι η συμμετοχή των ασθενών στο HTA είναι ζήτημα όχι μόνο δικαιοσύνης αλλά και ουσίας: οι ασθενείς παρέχουν πληροφορίες (εμπειρία νόσου, διαδικασία θεραπείας, καθημερινά βάρη) που δεν μπορούν να ληφθούν από κλινικές μελέτες.
Επισήμανε ότι η συμμετοχή αυτή πρέπει να είναι διαρκής, από την αρχή έως το τέλος της διαδικασίας, περιλαμβάνοντας την επικοινωνία των συστάσεων στο ευρύ κοινό, ώστε να νομιμοποιούνται οι διαδικασίες, όπως συμβαίνει στο NICE. Τόνισε επίσης τη σημασία της ανάπτυξης δομημένων «process of contribution», για να είναι σαφές τι αναμένονται από όλους τους εμπλεκόμενους, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων ασθενών. Η εμπειρία των ασθενών μετέφερε ο Αντιπρόεδρος της Ένωσης Σπανίων Ασθενών Ελλάδος (Ε.Σ.Α.Ε.) και Μέλος Δ.Σ. της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Δημήτρης Αθανασίου, ο οποίος συμμετείχε σε επιτροπές του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.
Ανέδειξε τρεις κεντρικές πτυχές: πρώτον, ότι το μοντέλο διαλόγου που υιοθετήθηκε στον πιλοτικό ήταν υποδειγματικό και είχε δειγματιστικά αποτελέσματα. Δεύτερον, ότι κάθε φορέας πρέπει να αναλάβει την ευθύνη του: από τις Ακαδημίες EUPATI για την εκπαίδευση, έως τις Ακαδημίες Σπανίων που προετοιμάζουν εκπροσώπους για κεντρικές JCA και EMA. Τρίτον, για σπάνια νοσήματα, η μοναδική οπτική του ασθενούς είναι ανεκτίμητη, καθώς οι κορυφαίοι κλινικοί συχνά δεν έχουν ποτέ δει τον ασθενή.
Επιπλέον, μόνο το 5% των σπανίων νοσημάτων έχουν θεραπεία, οπότε η συζήτηση για βιωσιμότητα πρέπει να εστιάζει στο υπόλοιπο 95%. Όπως δήλωσε: «οι τελικοί αποδέκτες των τεχνολογιών υγείας είναι οι ίδιοι οι ασθενείς — γι’ αυτό η θεσμική εκπροσώπησή τους σε όλα τα στάδια του HTA είναι απολύτως απαραίτητη, ειδικά για τα σπάνια νοσήματα, όπου η εμπειρία της κοινότητας είναι μοναδική».
Στον τομέα της φαρμακευτικής, οι απόψεις συνέκλιναν. Η Εντεταλμένη Γενική Διευθύντρια του PIF, Δρ. Δήμητρα Λεμπέση, χαρακτήρισε την εμπειρία των ασθενών από την ασθένεια ως «ανεκτίμητο απόθεμα βιωματικής γνώσης που πρέπει να μεταφραστεί σε τεκμηριωμένη πολιτική υγείας», ζητώντας συμμετοχή που να πλαισιώνεται από διαφάνεια, ακεραιότητα και ίση μεταχείριση. Υποστήριξε ότι «στην παρούσα “ώρα μηδέν” της χώρας, χρειάζεται ένα απλοποιημένο και αξιόπιστο σύστημα αξιολόγησης που θα διασφαλίσει την άμεση πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες».
Ο Επιστημονικός Διευθυντής της Π.Ε.Φ, Μάρκος Ολλανδέζος, σημείωσε ότι το HTA πρέπει να εφαρμόζεται «χωρίς να δημιουργεί προσκόμματα στην πρόσβαση ή να προκαλεί στρεβλώσεις στην αγορά φαρμάκων». Ο Χρίστος Γεωργακόπουλος, Διευθυντής Market Access του Σ.Φ.Ε.Ε., υποστήριξε ότι το HTA είναι «το κατεξοχήν εργαλείο για τη μετατροπή της καινοτομίας σε πραγματική, έγκαιρη και ίση πρόσβαση». Ο Αναστάσιος Σκρουμπέλος, Associate Director, Market Access της MSD Greece, προσέθεσε την ανάγκη θεσμοθέτησης ενός σαφούς και ουσιαστικού πλαισίου συμμετοχής των ασθενών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τονίζοντας ότι: «η ασάφεια δημιουργεί στασιμότητα, αποκλεισμό ή προσχηματισμένη συμμετοχή. Το πλαίσιο πρέπει να καθορίζει σαφείς στόχους και επίπεδα συμμετοχής, εκπαίδευση ασθενών, κριτήρια εκπροσώπησης, υποστήριξη, διαφάνεια, ανατροφοδότηση και αξιολόγηση».
Η Στρατηγική της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας και ο νόμος 5302/2026
Η εκδήλωση υπήρξε το αποκορύφωμα μιας συνεκτικής στρατηγικής της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας για την ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών στο HTA, η οποία στηρίζεται σε τέσσερις συνδεδεμένους πυλώνες:
Γνώση: δημιουργία του Οδηγού HTA για Ασθενείς
Εκπαίδευση: ενεργοποίηση της Ελληνικής Ακαδημίας Ασθενών EUPATI
Εφαρμογή: συμμετοχή εκπροσώπου της Ένωσης στον εθνικό πιλοτικό μηχανισμό HTA
Θεσμική ενσωμάτωση: διεκδίκηση ενός σαφούς, διαφανούς και ουσιαστικού ρόλου των ασθενών στις διαδικασίες αξιολόγησης.
Λίγες ημέρες μετά την εκδήλωση, η ψήφος του Νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας δημιούργησε ένα νέο θεσμικό ορόσημο: η Ένωση Ασθενών Ελλάδας συμμετέχει πλέον ως παρατηρητής στην Επιτροπή Ταμείου Καινοτομίας και στην Επιτροπή Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων. Με την προοπτική της κατάθεσης απόψεων πριν από την οριστικοποίηση του PICO (άρθρο 26 του ν. 5243/2025, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/2282 για το HTA), αυτό συνιστά σημαντικό βήμα στη θεσμική αναγνώριση της συμμετοχής των ασθενών στις διαδικασίες που προσδιορίζουν την πρόσβαση σε νέες θεραπείες.
Η Ένωση επιδιώκει τη μετάβαση από παρατηρητής σε μέλος με αποφασιστικό ρόλο, όπως συμβαίνει ήδη σε χώρες όπως το ΗΒ, η Δανία και σε επιτροπές του ΕΜΑ.
Η Πολιτεία έχει δεσμευτεί να προχωρήσει σε επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία που θα θεσμοθετήσει τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στη διαδικασία Αξιολόγησης. Αυτή η εξέλιξη θα αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο βήμα ώστε η συμμετοχή των ασθενών να οργανωθεί με συγκεκριμένο ρόλο και ουσιαστική εισφορά στη διαδικασία αξιολόγησης. Επιπλέον, είναι απαραίτητο η Πολιτεία να επενδύσει στην εκπαίδευση των ασθενών αναπτύσσοντας σχετικά προγράμματα και ενισχύοντας ήδη υπάρχουσες πρωτοβουλίες όπως αυτές της Ένωσης.
Συμπέρασμα
Ο «Ομόκεντρος Κύκλος για το HTA» αποτέλεσε αφετηρία για έναν συνεχή, τεκμηριωμένο και ουσιαστικό διάλογο σχετικά με την πολιτική υγείας. Για την Ένωση Ασθενών Ελλάδας, η θεσμική συμμετοχή των ασθενών στο HTA πρέπει να περιλαμβάνει ισότιμο ρόλο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ένα σύστημα αξιολόγησης που δεν λαμβάνει υπόψη τις φωνές αυτών που επηρεάζει είναι ανεπαρκές. Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας προσπαθεί να γεφυρώσει αυτό το κενό, στηριζόμενη στη γνώση, την εκπαίδευση, τη θεσμική παρουσία και τη θετική πίστη ότι για να ληφθούν καλύτερες αποφάσεις για την υγειά, η φωνή των ασθενών είναι απαραίτητη.
https://www.healthreport.gr/symmetochi-ton-asthenon-sto-hta-perna-se-nea-fasi/
